Opinie Protesten in Libanon

Libanezen rekenen eindelijk af met politieke elite

De massale protesten in Beiroet bewijzen dat Libanon niet de baken van vrijheid is zoals lang gedacht.

Protesten in Beiroet. Betogers steken onder meer autobanden in brand. Beeld Rebecca Fertinel

Libanon is in de grip van ongekende protesten. Vorige week viel een belasting op het gebruik van WhatsApp als antwoord op de economische crisis die het land teistert helemaal verkeerd. Woedend gingen Libanezen de straat op om te protesteren tegen deze symboolpolitiek. Ze eisen dat de echte oorzaken van de economische malaise, het wanbeleid en de corruptie van de heersende elite, worden aangepakt.

Libanon kende eerder grote protesten. In 2005 zorgden demonstraties ervoor dat Syrië, dat al sinds 1976 de dienst uitmaakte in het land, haar troepen terugtrok. Tijdens de Arabische Lente waren er ook in Libanon betogingen. Later, in 2015, waren er wijdverspreide manifestaties van burgers die hun onvrede uitspraken over de afvalcrisis waar het land onder gebukt ging. Maar de Cederrevolutie van 2005 was gericht tegen buitenlandse overheersing. En de protesten daarna strandden in de sektarische machinerie die ze beoogden te ontwrichten.

Waarom kende Libanon geen échte Arabische Lente? Het antwoord lag voor velen voor de hand: vergeleken met andere landen in de regio is Libanon een baken van vrijheid, zonder onderdrukkend regime. Dat dit een misvatting is hebben de Libanezen de afgelopen dagen luid aan het licht gebracht. Libanon heeft geen machtige dictator. En haar politieke elite staat te boek als extreem gepolariseerd. Maar hoewel ze elkaar op het nationale en regionale politieke toneel de tent uitvechten, worden Libanons politieke leiders verbonden door de geïnstitutionaliseerde corruptie en nepotisme. Hun gedeelde belangen zijn veel groter dan hun ogenschijnlijke verdeeldheid.

Sektarisch

Libanons politieke elite dankt haar machtpositie aan een uniek politiek systeem waarin elke sektarisch-religieuze groep afhankelijk is van haar leiders om basale burgerrechten te kunnen genieten. Die leiders bepalen de distributie van publieke diensten, wie welke baan krijgt en voor wie de rechtsstaat geldt. Verschillende burgeroorlogen hebben deze verzuiling verder verankerd.

Libanezen zijn zich altijd bewust geweest van de verdeel-en-heers-politiek van de elite. Maar het is nagenoeg onmogelijk om aan dit systeem te ontsnappen wanneer je voor je elementaire behoeften afhankelijk bent van de leiders die je veracht. Het is dan verleidelijk om mee te gaan in het idee dat de leiders van je ‘eigen’ groep misschien niet perfect zijn, maar nog altijd beter dan die van ‘de ander.’

Dat idee is de afgelopen dagen massaal verworpen. De kern van deze leiderloze, spontane revolutie is het besef dat Libanons politieke klasse één pot nat is. Natuurlijk proberen verschillende politieke leiders elkaar de schuld van de economische crisis in de schoenen te schuiven. Maar Libanezen willen niet langer tegen elkaar worden uitgespeeld.

Wat de protesten van de afgelopen dagen kenmerkt is dat normaliter gesegregeerde groepen – beroepsactivisten uit de middenklasse, boze jongeren uit de buitenwijken, gefrustreerde burgers van alle leeftijden – samen protesteren tegen álle leiders. Pogingen van politieke partijen om de protesten te claimen of te frustreren zijn vooralsnog verijdeld. In gebieden waar protest altijd ondenkbaar werd geacht, worden posters van politici verscheurd, partijsymbolen besmeurd, en beledigingen naar sektarische boegbeelden geslingerd.

Saamhorigheid

Het is deze saamhorigheid en de expliciete verwerping van de gehele politieke elite die de huidige protesten zo uniek maakt. Tegelijkertijd zal het feit dat de Libanese leiders nu eindelijk allemaal over één kam geschoren worden, hun gedeelde belang om aan de macht te blijven alleen maar voeden. De demonstranten zullen daarom alles op alles moeten zetten om met een gedeelde politieke agenda komen. Het gaat nu niet enkel om nieuwe verkiezingen, maar om een heel nieuw kiesstelsel dat ruimte biedt aan het ontwikkelen van nieuwe vormen van échte vertegenwoordiging.

Nora Stel is verbonden aan het Centre for Conflict Studies van de Universiteit Utrecht.

Hoe nu verder in Libanon? ‘Demonstranten hebben geen alternatief voor deze regering’

Met een pakket economische hervormingsmaatregelen probeerde de Libanese regering maandag de dagenlange protesten te beëindigen. De grote vraag is of dat zal gebeuren. We bellen met Volkskrant-correspondent Ana van Es in Beiroet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden