2019Lezers blikken terug

Lezers blikken terug: Dit is wat mij in 2019 beroerde

Veel Volkskrant-lezers zijn gedreven briefschrijvers. Wij nodigden een tiental van hen uit nog één keer terug te blikken op een jaar vol dividendbelastinggedraai, pfas en stikstof, boze-boerenblokkades en het vrouwenquotumfeest. De sfeer? ‘Moedig voorwaarts!’

Beeld Jos Collignon

Tijd voor kinderemancipatie

Honderd jaar geleden vond een flink deel van de bevolking op bijbelse gronden dat de vrouw onder de man was gesteld. Toch werd het vrouwenkiesrecht ingevoerd, een belangrijke mijlpaal in de vrouwenemancipatie. Met als wisselgeld artikel 23 in de grondwet dat de vrijheid van onderwijs regelde. ‘Vrijheid’ voor ouders om een school op te richten van hun geloofsrichting. Twintig jaar geleden dachten we nog dat die onderwijswet een stille dood zou sterven; de 60 procent van de scholen die nog protestant of katholiek was, was dat meestal alleen nog in naam. Maar nu er heisa is rond het islamitische Haga Lyceum in Amsterdam en de gemeente Westland, die ondanks een uitspraak van de Raad van State weigert een islamitische basisschool te faciliteren, roert de politiek zich. Halfslachtig, met uitspraken als dat artikel 23 ‘modernisering behoeft’ omdat bijvoorbeeld gescheiden onderwijs van jongens en meisjes niet meer ‘van deze tijd’ zou zijn.

Niek van Dijk

Ouders hebben het gezag over hun kinderen, vroeger omdat dat in de bijbel stond, nu omdat algemeen wordt aangenomen dat zij het toch het beste weten en staatsgezag een huiveringwekkend alternatief is. Dat ouderlijk gezag is wel beperkt: de kinderbescherming heeft handenvol werk, er komt wellicht een vaccinatieplicht, er is onderwijsplicht. Maar niemand betwist dat kleine kinderen nog niet met geld kunnen omgaan of kunnen beslissen of het veilig is om over te steken. Toch gaan pubers zich aan dat gezag ontworstelen. Ze maken eigen keuzes, niet altijd naar de zin van hun ouders. Ze gaan niet meer naar de kerk, moskee of sjoel of juist wel, ze hangen zich vol met ringen, laten zich alsnog vaccineren, hebben seks en hangen een andere politieke partij of actiegroep aan. Dat is mooi en dat mógen ze.

Om verantwoord en niet al te radicale keuzes te maken, hebben ze al jong om zich heen kunnen kijken, hebben andere culturen gezien en geleerd ermee om te gaan, zijn geïnformeerd, leerden zelfstandig na te denken. Daarvoor is nodig dat ze niet permanent in de ‘eigen wereld’ c.q. religie van hun ouders verkeren, op school nota bene gefaciliteerd door de staat. Honderd jaar later is het tijd voor kinderemancipatie.

Niek van Dijk, Mont Saint Jean, Frankrijk, 63, grafisch ondernemer, schooltuinmeester, restaurateur, klusser, dirigent/pianist lokaal koor.

Mariette ReinekeBeeld Annemieke Jansen

Bedrijf behoeft quotum ‘hart’

We schrijven geschiedenis en doorbreken het old boys network, aldus minister Ingrid van Engelshoven, na de stemming over het vrouwenquotum in het bedrijfsleven. Als we niet alleen geschiedenis willen schrijven, maar ook werkelijk een verandering willen in gelijkheid en diversiteit, maken we met elkaar, man én vrouw, de keuze om meer vanuit ons hart te leven. De top van het bedrijfsleven heeft niet zozeer meer vrouwen nodig, maar mensen die voorleven dat het leven en werk, wat een en hetzelfde is, om mensen gaat en niet om geld, macht, winst, omzet of resultaat.

Mariette Reineke, Amsterdam47 jaar, eindredacteur Nieuws.nl, schrijver en ‘relatie met jezelf’-coach. Hobby: mensen.

Theo de Klerk

De vezels van de ‘ik voor me eige’-VVD

Vezels geven sterkte. In planten en in spieren. De VVD heeft gespierde taal. In zijn vezels, in elk geval die van Rutte, moest de dividendbelasting worden afgeschaft. Vezels zijn voldoende verklaring. Wie kan ertegen zijn? De ­vezels van de VVD trekken vooral mensen aan die met weinig of geen overheidsgedoe willen ondernemen. Die vinden dat regels er vooral voor anderen zijn, die hen hinderen in het ondernemen.

De vezels vertellen verhaaltjes over bezoeken aan datsja’s. De wens om te vroem-vroemen. Dat klimaatverandering vooral een (duur) zeurverhaal is voor verdwaalde zielen. Dat voor-wat-hoort-wat past bij uitkeringsgerechtigden. Dat de Belastingdienst toeslagen-ouders vooral als fraudeur moet behandelen tot het tegendeel is bewezen (zo nodig pas toegeven na rechtszaken). Dat kost hen alleen hun ‘zuurverdiende’ centen.

Ze houden van ‘slim ondernemen’: goedkoop een begrafenisonderneming opkopen, wachtgeld bovenop een riant salaris, declareren wat een ander al betaald heeft. Jacobsen & Van Es voelen zich thuis: ‘Ik voor me eige.’

Is een datsja-leugentje nog vet ­lachen, leugentjes bij Defensie, al dan niet bij monde van de VVD-ministers, zijn heel slim. Anders komt er gedoe van. Als het uitkomt, zorg je ervoor er geen ‘actieve herinnering’ aan te hebben. Was de partij ooit voor afschaffing van dividend­belasting? Geen actieve herinnering aan.

De vezels van de VVD hebben een intensive-carebehandeling nodig om een moreel en sociaal kompas terug te vinden. Maar eigenlijk geldt dat voor alle partijen. GroenLinks vroemt lekker mee in Zandvoort. Wie zonder zonden is, werpe de eerste steen. Daar komt zelfs een SGP of ChristenUnie niet voor in aanmerking.

Theo de Klerk, Bussum, 65, natuur- en sterrenkundige, dertig jaar IT, tien jaar vwo-docent natuurkunde (en moderator van natuurkunde.nl), stereofotograaf, ­politieke wees.

Minister-president Mark Rutte en ministers Carola Schouten (Landbouw), Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) geven een toelichting op het pakket maatregelen voor de stikstofproblematiek in de woningbouw- en infrastructuursector en voor de PFAS-problematiek. Beeld Arie Kievit
Peter Nierop Beeld Annemieke Jansen

Na pfas en poep graag een oplossing

Nederland is in de greep van stikstof en pfas. Na jaren van pappen en nathouden is het crisis. De natuur staat onder druk. We rijden te hard. We vliegen te veel. Onze koeien schijten op een véél te grote hoop. Fabrieken lichten de hand met vergunningen. De overheid gedoogt en handhaaft niet. De bouw verduurzaamt niet. Boeren geven iedereen de schuld behalve zichzelf. We zijn nationalistisch maar zo nodig o zo Europees. Iedereen gaat de straat op, blokkeert vliegvelden, veroorzaakt files en legt het land plat want ‘demonstreren is een recht’. De overheid bedenkt een noodwet maar heeft geen idee hoe uit deze crisis te komen. Vechtend gaat Nederland op weg naar het einde van 2019. Wat zou het mooi zijn als alle partijen deze laatste dagen van het jaar de tijd nemen om na te denken. En dat er dan in 2020 met elkaar gezocht wordt naar een oplossing. Dat verdienen onze kinderen en kleinkinderen.

Peter Nierop, Purmerend. Bijna AOW’er. Straks freelancedocent rij- en rusttijden (transport), columnist / presentator radio LOVE (Volendam/Edam). Vrijwilligerswerk.

Albert Kort

De kloof en de twee naties

In 1845 verscheen Sybil, or the Two Nations. De auteur, de Engelse staatsman Benjamin Disraeli, ­beschrijft daarin de kloof tussen de armen en de rijken die het land tot op het bot verdeelde. Wie denkt dat de armoede in Engeland inmiddels tot de verleden tijd behoort of slechts het decor vormt voor de verfilming van Charles Dickens’ boeken heeft het mis en doet er goed aan eens te kijken naar de recente films van regisseur Ken Loach, die op een treffende manier de uitbuiting in het hedendaagse Engeland in beeld brengt.

Lange tijd was dit klassenonderscheid bepalend voor de politieke voorkeur van de Engelsen. De Conservatieven kregen hun stemmen voornamelijk van de welgestelden, terwijl de meeste arbeiders in de grote steden sympathiseerden met de Labourpartij. Onder invloed van het opkomende populisme en politici als Johnson en Farage lijkt daarin een belangrijke verandering te zijn gekomen. Niet langer het onderscheid in klasse, maar vooral de vraag over de identiteit verdeelt de bevolking in twee onverzoenlijke kampen. Terwijl de anti-Brexiteers zich op de eerste plaats Europeaan voelen, benadrukt de tegenpartij de Britse identiteit en het roemrijke verleden, toen de wereld nog aan de voeten van Engeland lag en het land niet onderworpen was aan allerlei vreemde smetten, zoals de bemoeizucht van Brussel of de komst van buitenlanders. Want al die bloody foreigners hebben in hun ogen het land alleen maar ellende gebracht, waarbij ze gemakshalve vergeten dat de overgrote meerderheid van hun voorouders uit het buitenland kwam, en de roots van het door hen zo bewierookte Britse koningshuis evenmin in Engeland liggen.

De problemen waarin het land verkeert zijn met de Brexit niet opgelost. De sociale tegenstelling is groter dan ooit, en wie weet, als Schotland besluit een van Engeland onafhankelijke koers te varen, bestaat het land binnenkort werkelijk wel uit Two Nations.

Albert Kort, ’s-Heer Hendrikskinderen, 64, oud-vwo-docent geschiedenis, echte vakfreak: ik zie overal geschiedenis. Tien marathons gelopen, o.a. New York, Berlijn, Tokio, Londen.

Kees de Jong Eindejaarsbrief voor opinie

Onaangelijnd op Oudejaarsjacht

Ik loop op Oudejaarsochtend bij het kattenluik mijn poes Frenkie tegen het lijf. ‘Ha Kees’, miauwt Frenkie. ‘Ha Frenkie’, zeg ik terug. Frenkie is verontwaardigd. ‘Wie komt er nou op het kolderieke idee dat ik alleen nog maar aangelijnd naar buiten mag?’ ‘Een paar wetenschappers die verstand zeggen te hebben van natuur’, vertel ik. ‘Ben ik zelf geen natuur dan’, gromt Frenkie.

Hij vervolgt: ‘Kees, ik heb een veel beter plan. Jij blijft vanavond thuis. Je snijdt je knalvuurwerk voorzichtig open. Het papieren omhulsel gaat naar de papierbak. En het kruit gaat in de chemische afvalbox van de gemeente. Daarna ga ik zelf lekker naar buiten, onaangelijnd natuurlijk. Ik hoop op een muisstille jaarwisseling onder volle maan. Ken je Midas Dekkers niet, de ongekroonde koning der katten? Hij is ook wetenschapper, maar dan een die in mijn straatje denkt. ‘Een leven zonder katten is geen leven’, schreef hij ooit. Hij zal er vast geen bezwaar tegen hebben als ik vanavond binnen mijn territorium een muisje wegslik.’

Een muisstille Oudejaarsnacht, wens ik mijzelf.

Kees de Jong, Utrecht, 1959, Motto: Utile Dulci: het geschrevene moet nuttig en aangenaam zijn (met dank aan Horatius). Gemeenteambtenaar. Personeel van poes Frenkie.

Pieter Markus

Twee vrouwen die weg zouden moeten

De zorgen over de gezondheidsrisico s van pfas nemen toe, maar minister Cora van Nieuwenhuizen laat toe dat producent Chemours in Dordrecht lucht, water en bodem blijft vervuilen. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven raakte wel in paniek. Zonder te weten welke concentraties in de bodem zoal voorkomen en hoe schadelijk die zijn, verbood zij verplaatsing van grond zolang niet is aangetoond dat die geen meetbare sporen van pfas bevat, een absurd strenge norm. ‘In het hele land kwam het grondverzet stil te liggen, en daarmee de infrastructurele, bagger- en bouwprojecten die daarvan afhankelijk zijn. De milieuwinst is nihil, maar de economische schade is enorm en gaat richting de miljard euro.’

Dit alles was geen aanleiding voor de bewindsvrouwen om op te stappen, Van Veldhoven werd zelfs gepromoveerd tot minister. Ook onze volksvertegenwoordigers eisten niet hun vertrek, die waren te druk met het regelen van een vrouwenquotum, waarvan wel wordt gedacht dat het zal leiden tot beter bestuur… Nu wil Van Veldhoven pfas uit ­Europa verbannen: ‘De kraan moet dicht.’ Laat ze haar collega aansporen om Chemours harder aan te pakken of te sluiten, dat geeft voor Nederland het snelste resultaat.

Pieter Markus, Geldrop, nieuwsgierig, onderzoekend, altijd kritisch en nooit te beroerd om daar anderen mee lastig te vallen.

Koning Willem-Alexander heeft ook tijdens Lego World in Jaarbeurs Utrecht een baard gekregen. Beeld ANP

De bespaarbaard van de koning

Vroeger, toen ik nog in sprookjes geloofde, dacht ik ook nog dat korte dameskapsels gunstig ­waren voor de portemonnee. Niets is minder waar, het haar laten groeien is de financieel veel gunstiger optie. In onze participatiesamenleving vult een koning zijn eigen potjes. Potje onderhoud paleizen? Niks schimmigs aan, niks dat niet is uit te leggen door een stuntelige premier, nee, zelf bij elkaar gesprokkeld door besparingen op bijvoorbeeld het budget coiffures.

Boukje Loopstra

Onze koning, tegenwoordig getooid met baard, is op de goede weg. Wanneer hij deze laat bijhouden door één van de vier dames uit dit hedendaagse sprookje, spaart hij bovendien een barbier uit. Voor de dames in het paleis is het devies ook om de weelderige lokken ongemoeid te laten. Ga daarbij terug naar de originele haarkleur hoogheden en ziehier alweer een kostenpost minder. En zeg nou eerlijk: de middelste prinses ziet er toch beeldig uit: donkere ogen, donker haar.

Te lang haar? Onbestaanbaar ten paleize. Maak er een mooie vlecht van en tegen de tijd dat stiekeme ­vrijers zich bij de paleispoort melden, is het slechts een kwestie van herlezing van het sprookje van Rapunzel. . . en alleen maar voordelen!

En op een bad hair day, zo één dat niet één kapsel wil doen wat het moet? Zet je er gewoon een hoedje of kroontje op.

Boukje Loopstra, Almere, vijftiger, docente middelbaar onderwijs, gek op fietsen, kamperen, zingen in een koor, gek op humor en goede chocolade.

Trees Roose

Voorwaarts in de boze bovenwereld

Onze gewone bovenwereld leek dit jaar wel de inktzwarte ­dystopie van Gotham City, de biotoop van Joker.

Kijk naar Baudet die, naakt vanaf een badhanddoekje, onze kwetsbare democratische pijlers in een vretend zoutzuur zette van opruierij en pertinente leugens. En Wilders die, met zijn wereldvreemde bleke smoeltje, het OM keihard voor schorriemorrie uitmaakte.

Rutte, die als een maffiabaas ­financiële gunsten verstrekte aan mega­lomane bedrijven die ons land leegtrekken als een parasiet. GroenLinks dat warm applaudisseerde voor ­brullende Formule 1-racewagens in beschermd duingebied. Rancuneuze rechtse Telegraaf-redacteuren die geen futiele aanleiding onbenut lieten om een Amsterdamse ­burgemeester boosaardig te framen als zwaar incompetent.

Pro-boerenpolitici die de obscene vleesindustrie met zijn creperende beesten en giftige dampen bejubelden, uit angst voor kiezersverlies. Matthijs van Nieuwkerk die zijn ­riante NPO-inkomen onbeschaamd oppimpte via louche sluipwegen.

Cynisch, inhalig, beschadigend. Maar gelukkig weet ik ook van Greta Thunberg met haar ernstige vlechtjes. Van Greenpeace-activisten die hun leven op het spel zetten, hangend aan EU-gevels in Brussel of dobberend in rubberbootjes. En laat ik de vriendin niet vergeten die bij de goededoelenkringloop een winterjas kocht voor 25 euro, en kilometers ­terugfietste omdat de caissière per abuis 25 cent had aangeslagen – om het verschil netjes bij te gaan pinnen.

De straat­genoot die al vijfentwintig jaar onbezoldigd de ijsbaan bestuurt.

De jongeman die als vrijwilliger ’s nachts over de stervenden waakt in het hospice. Onbaatzuchtig, vrijgevig, broos.

En neem de schoonheid van de ­aardige kunstenaar die een Drentse zwerfkei-met-heimwee helemaal naar Finland verscheepte en de steen onderweg bemoedigend toesprak en beklopte. Is dat voldoende antigif? ­

Ik weet het niet.

Voor het nieuwe jaar hang ik in elk geval de opgewekte aanmoediging van onze volksschrijver Gerard Reve op de wc, prominent ingelijst: ‘Niet tobben! Moedig voorwaarts!’

Trees Roose, Haren, babyboomer, werkte bij de reclassering, schrijft en spreekt bij uitvaarten, deelt met andere revianen wetenswaardigheden over Gerard Reve op haar Twitteraccount.

Een leeg klaslokaal op een basisschool.Beeld Hollandse Hoogte / Richard Brocken

Op naar het ‘jaar van het onderwijs’

Het maakt me verdrietig als je leest dat vijfduizend Amsterdamse leerlingen een week lang naar huis worden gestuurd. De leerkrachten hadden die tijd nodig om over de toekomst van het onderwijs en hun eigen toekomst na te ­denken. De nood is hoog.

Het maakt verdrietig als je leest wat sommige kinderen mee moeten maken. Onveilige thuissituaties, armoede, andere cultuur, pesterijen, scheiding van je ouders, eenouder­gezinnen. Je kunt nog wel een tijdje doorgaan.

Ank van der Spek

Het maakt verdrietig als je leest wat leerkrachten mee moeten maken. Werkdruk, overvolle klassen, leerlingen met rugzakjes, mondige ouders, geen respect, te lage salarissen. Je kunt nog wel een tijdje doorgaan. Moeten we niet weer eens terug naar de drie r’s? Rust, ­regelmaat en respect. Geld is een belangrijke factor, maar liefde voor het vak is nog veel belangrijker. Als je liefde geeft aan kinderen krijg je die liefde ook weer terug. Wat zou het mooi zijn als 2020 uitgeroepen zou worden tot ‘Het jaar van het onderwijs’.

Ank van der Spek, Sint-Michiels­gestel, 77 jaar. Geboren op Aruba als dochter van een marineofficier. 32 jaar leerkracht op een basisschool.

Armand Leenaers

Groen, links en het komt uit Heerlen

Frans Timmermans is geliefd in zijn eigen Heerlen. Tegelijkertijd is hij nergens anders zo door het slijk gehaald. In stamcafé Pelt trapte de Eurocommissaris vorig najaar de campagne voor de Europese parlementsverkiezingen af. Stadsgenoten die hem verafschuwen, maakten niet lang daarna het beruchte ‘Hans Brusselmans’-filmpje.

Het kwam als een boemerang bij hen terug toen Frans Timmermans in zijn eentje voor een herrijzenis van de PvdA zorgde met zelfs een monsterscore in Zuid-Limburg. Het kostte Heerlenaar Ron Meyer het voorzitterschap van de SP, al zal deze trotse kleinzoon van mijnwerkers dat nooit toegeven.

IJdelheid kan de welbespraakte ­vicevoorzitter van de EU niet worden ontzegd. Hét voorbeeld van iemand die met grote inzet en veel overtuiging ver is gekomen.

Hij doet mij de laatste tijd denken aan Thijs Wöltgens, de oud-fractievoorzitter van de PvdA, die als een van de weinigen heeft gewaarschuwd voor het neo­liberale denken bij de ­sociaaldemocraten. Zijn fanatieke discipel Frans Timmermans treedt in zijn voetsporen. Om Europa een groen en sociaal gezicht te geven, moet links samenwerken. Laat dat nou net in Heerlen staande praktijk zijn. Een wederopstanding van de ­antistad is het resultaat.

Daar drink ik op vanavond.

Armand Leenaers, Heerlen, 60, historicus, communicatiemanager. Schrijver, liefhebber van film, walking football en Latijns-Amerika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden