Column Aleid Truijens

Lezen voor de leeslijst, een regelrechte hel voor leerlingen, behalve als het Dorrestein betreft

Lezen voor de lijst, moet dat nu echt? Boeken... nee toch hè. Saaaaii!! Het is de hopeloze missie van elke leraar Nederlands: leerlingen proberen te verleiden tot iets wat ze vrijwillig beslist nooit zullen doen: lezen. Geen appjes of Instagram, maar literatuur. Vrijwel kansloze onderneming: twee gretige lezers per klas is een geweldige oogst, en die kinderen lazen toch al. Voor de anderen is het een akelige plicht waar je je met samenvattingen geplukt van internet doorheen sleurt.

Literatuur kan de concurrentie met aanlokkelijker bezigheden steeds minder doorstaan, alle inspanningen van docenten ten spijt. Dat is het verschrikkelijke aan leesbevordering: wat je zelf het liefste doet, iets wat jouw leven de moeite waard maakt, bij anderen door de strot te moeten te duwen. Afgewezen liefde, telkens weer. Wat je ook bedenkt – schrijvers op school uitnodigen, debatten over een boek, filmpjes met schrijvers maken –, vroeg of laat klinkt honend het s-woord.

Er is één uitzondering, leert mij een zeer onrepresentatief onderzoek in mijn omgeving: de romans van Renate Dorrestein. Leraren die hun leerlingen, als die met een kop als een oorwurm om advies vragen, een van haar boeken aanraden, willen nog weleens verrast worden. Een hart van steen, Zonder genade, Verborgen gebreken, Ontaarde moeders, Het duister dat ons scheidt – door die boeken geschiedt regelmatig een wonder. Ze krijgen minzame puberale oordelen, ook van jongens, als best oké, echt wel spannend, niet mega-saai. Er zijn zelfs kinderen, meisjes meestal, die gegrepen worden en ál haar boeken willen lezen.

Wat heeft Dorresteins werk voor jongeren wat bijna alle Nederlandse schrijvers missen? In de eerste plaats zijn het echte verhalen, met een spannende verhaallijn en een ontknoping. Plot-driven romans. Er gebeurt Iets ergs, dat het verhaal op gang brengt en maakt dat je doorleest.

Een hekel aan verliteratuurde literatuur, dat had Dorrestein gemeen met leerlingen. Aan boeken waarin iemand, om jou te treiteren, ‘thema’s’, ‘motieven’ en geheime bedoelingen heeft gestopt, die jij er weer uit mag peuteren. Die afkeer beleed ze uitdagend als een puber.

Haar hoofdpersonen zijn vaak kinderen. Niet per se leuke kinderen: pestkoppen, dwarsliggers, rare eenlingen. Ze weigeren te eten, lopen weg, duwen hun broertje met zijn hoofd tegen de rand van de kade. Ze zijn vaak uit op een glorieuze vergelding. Dat is te begrijpen.

Dorrestein kon zich met huid en haar verplaatsen in kinderen. In een interview dat ik met haar had zei ze eens dat ze het leuke aan kinderen vond dat ze hun emoties niet verbergen: ‘Ze kunnen ontzettend gemeen zijn.’ Bij Dorrestein zijn kinderen vaak gemangeld en verscheurd door tegenstrijdige verwachtingen en loyaliteiten. Toch zijn ze verbazend trouw, ook aan ouders die dat niet verdienen.

Kinderachtig of opzichtig ‘leuk voor jongeren’ zijn haar boeken niet. De enige Dorrestein die minder goed valt is het bewust op tieners toegesneden Echt sexy, dat in een stoere puberwereld vol seks en drugs speelt en bol staat van de toffe jongerentaal. Daar zijn leerlingen allergisch voor.

Helaas komen er geen nieuwe Dorresteins meer. Maar ze schreef genoeg om nog nog vele leeshaters te genezen. Dat moet haar tevreden stemmen, daarboven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.