TaalgebruikLexicon

Lexicon der onterecht vergeten woorden: ledikant

‘Een wieg heb je niet nodig voor de baby, je kunt beter meteen een ledikantje nemen’,  zei ik tegen een jonge aanstaande moeder, want ik bemoei me niet graag met mijn eigen zaken. Het woord ‘ledikantje’ bleef in mijn hoofd hangen. Waarom noem ik een kinderbedje een ledikantje, maar een groot bed nooit een ledikant? Is het omdat kinderbedjes vaak iets ouderwetsigs hebben, met die spijlen, gordijntjes en/of een hemeltje, en ‘ledikant’ zo’n ouderwets woord is?

Het blijkt te komen van het Franse ‘lit de camp’, letterlijk ‘veldbed’. Dat verbaasde me, want een ledikant is juist géén veldbed. Een ledikant is een écht bed, zwaar en niet inklapbaar. Een veldbed is wat wij in het Nederlands een ‘stretcher’ noemen. Dat lijkt een Engels woord, maar dat is het niet, want in het Engels heet een stretcher een ‘cot’. Een kinderledikantje heet trouwens ook een ‘cot’, wat alles er weer eens niet eenvoudiger op maakt.

Hoe kan het nou dat zo’n log, amper te verplaatsen meubelstuk naar een veldbed is vernoemd? Er ging mij een licht op. Mensen hebben niet altijd in ledikanten geslapen. Vooral eenvoudige lieden sliepen nog tot in de twintigste eeuw in een bedstee. Dat had voordelen: zo’n afgeschoten stuk van de huiskamer – voorzien van deurtjes of gordijnen –  was niet groter dan een kast, je had geen aparte slaapkamer nodig en het werd er door de slapende lichamen lekker warm zonder te hoeven stoken.

Nadelen had zo’n bedstee ook. Het was er benauwd en allicht ook een beetje viezig. Dan was een ledikant frisser en hygiënischer. En ja, een bedstee was aan één plaats gebonden, het woord zegt het al. Waar de bedstee gebouwd was, daar moest je slapen. Maar een ledikant kon je verplaatsen.

Vandaar dus, dat veldbed. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden