Lever Haren niet uit aan Groningen

Het Gronings provinciebestuur drukt de fusie van Groningen en Haren op oneigenlijke wijze door. En omgekeerd houdt het gemeentebestuur van Landgraaf de noodzakelijke fusie met Heerlen tegen.

Gemeentelijke herindeling - kroonjuweel van Rutte-II - speelt weer hoog op. Niet alleen in Zuid-Limburg, West-Brabant en Zuid-Holland, maar ook in Groningen. Daar lijken de zaken niet democratisch van onderop, maar autoritair van bovenaf te worden geregeld. Volgens Rutte-III is herindeling 'gewenst voor gemeenten die langjarig en in hoge mate afhankelijk zijn van gemeenschappelijke regelingen voor essentiële taken'. Maar herindeling doet afbreuk aan lokale democratie en overzichtelijk zelfbestuur. Bij opschaling verwatert Thorbecke's primaire bestuurslaag: de gemeenten. Kostenbesparingen zijn moeilijk aantoonbaar. Toch blijft ook het Noorden illusies koesteren.

De provincie Groningen (600 duizend inwoners) is bezig haar 23 gemeenten in te dikken tot zes bestuurskrachtiger eenheden. Daarbij worden plaatselijke politiek en burgernabijheid opgeofferd aan vergroting van bestuurlijke zeggenschap en ambtelijke efficiëntie. Eén controversieel fusieplan betreft Groningen-stad (200 duizend inwoners), Haren (20 duizend) en Ten Boer (10 duizend), kortweg GHTB. De gemeente Ten Boer heeft hiermee ingestemd. In Haren overheerst het verzet.

Het wetsvoorstel-GHTB volgt het provincie-advies: 'Het toekomstperspectief van Haren is zodanig onzeker dat een zelfstandig voortbestaan (..) risicovol is'. Haren heeft overtuigend aangetoond dat deze stelling onverdedigbaar is. Het fusieplan-GHTB lijkt dan ook eerder te draaien om de expansie van Groningen, dat dan met 230 duizend inwoners en 200 duizend hectare grondgebied de vijfde stad van Nederland zou worden.

Voor het ruim 200-jarige Haren zou fusie niets oplossen. Een eerdere, zoveelste annexatiepoging is afgebogen in een strategisch samenwerkingsplan, de Regiovisie Assen-Groningen (1996). Haren bouwt óók voor Groningen en biedt de stad P+R-faciliteiten, NS-terreinen en waterbergingsgebieden. Sinds 2015 zijn WMO, jeugdzorg en arbeidsdeelname goed opgevangen. Intussen heeft Haren zijn financiële positie aanzienlijk verbeterd en zijn positie in samenwerkingsverbanden verduidelijkt.

Na de gemeentelijke weigering tot verdere medewerking benoemden Gedeputeerde Staten vorig jaar hun eigen 'belangenbehartiger voor Haren', een oud-gedeputeerde van Drenthe. Deze liet zich, buiten het gemeentebestuur om, informeren door gewillige Harense burgers, de gemeentelijke ondernemingsraad én de oppositionele raadsminderheid (36 procent). Haar eindadvies steunde derhalve op een informeel minderheidscircuit dat het provinciebestuur in de kaart speelde. In een daarop volgend personeelsconvenant en bestuursovereenkomst tussen Groningen en Ten Boer lijkt het alsof Haren volwaardig heeft meegewerkt.

Zo wordt herindeling-GHTB van bovenaf doorgedrukt door een provinciebestuur dat hardnekkig vasthoudt aan verouderde gegevens en argumenten, waarbij men verdraaiing van feiten niet schuwt. Door Haren op allerlei fronten te diskwalificeren ondermijnen Gedeputeerde Staten de gemeentelijke bestuurskracht. Al sinds 2012 moet Haren het doen met interim-burgemeesters. Na fors verkiezingsverlies in 2014 wil een hardnekkige raadsminderheid de eigen gemeente zo snel mogelijk opheffen zonder aan te geven waartoe fusie met Groningen leidt. De wethouder bestuurszaken spreekt terecht van 'een verwoestend geloof in herindeling'.

De fusie-GHTB zou een ongewis avontuur worden waarbij Haren, Glimmen, Onnen en Noordlaren worden uitgeleverd aan Groningen. De gemeentelijke bevolking wordt beroofd van haar lokale overheid en mag hopen dat de nieuwe grootstedelijke overheid voldoende aandacht aan haar besteedt. Geef Haren de tijd zijn zelfstandigheid te verduurzamen. Laat voor- en nadelen van het fusieplan beter uitwerken. Kijk ook naar het strategische alternatief van een landelijke fusiegemeente Haren-Tynaarlo als groene buffer (met 's lands hoogste woongeluk) tussen Assen en Groningen in.

Een machtsovername van bovenaf ondergraaft het draagvlak voor herindeling, vernietigt de plaatselijke autonomie en schendt het vertrouwen in de opschalende overheid.

Charles Vlek woont in Onnen en is emeritus-hoogleraar omgevingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Jan R. Lunsing woont in Groningen en is bestuurskundig onderzoeker bij de Stichting voor Beleidsanalyse en Bestuursondersteuning.


Politieke chicanes in Landgraaf

Landgraaf en Heerlen zouden samen moeten gaan, vindt Gerd Simons, maar inwoners stemden tegen in een referendum. 'Een herindeling is een onderwerp met een hoog 'onderbuikgehalte'

Meer over