opiniepaardensport

Leve de symbiose tussen mens en paard

Is de paardensport onethisch? Zolang we scherp letten op dierenwelzijn is die te verantwoorden.

Beeld AFP

De kritiek op de paardensport door dierenethicus Willem Vermaat  is voorspelbaar, net zoals de reactie daarop van paardenhouders. Het hoort er tegenwoordig bij met een groot paardensportevenement als Jumping Amsterdam op komst, maar het debat over paardenwelzijn en sport is vooral een herhaling van zetten geworden. Wellicht kunnen de ideeën uit de Volkskrant-hitserie, die over de zin van het leven, uitkomst bieden.

Wat is de zin van het paardenleven? Biologisch gezien is dat geen moeilijke vraag: de zin van het paardenleven is het doorgeven van genen. In symbiose met ons mensen zijn paarden in dat opzicht bijzonder succesvol. Evolutie is niet altijd een strijd tussen soorten, samenwerking is vaak een uitstekende manier om te overleven in de survival of the fittest.

In vroeger tijden werd de basis voor deze symbiotische relatie tussen mens en paard gevormd door werk in de landbouw of transport, tegenwoordig is de sport de belangrijkste basis.

De mens heeft een uniek bewustzijn en vermogen tot rationeel handelen. Dat stelt ons in staat zingeving ook vanuit andere gezichtspunten vorm te geven. Het idee dat ieder mens vrij is en recht heeft op een menswaardig bestaan, is op die manier een belangrijke pijler van het menselijk bestaan. Dierenactivisten projecteren die menselijke waarden rechtstreeks op paarden en andere (zoog)dieren, terwijl daar rationeel gezien weinig reden toe is. Het bewustzijn van mens en paard bevindt zich op verschillende niveaus, en de relatie tussen mens en paard verschilt daarom fundamenteel van de relatie tussen mensen onderling.

In een wereld zonder mensen (een gedachtenexperiment) voert de biologische zingeving (het doorgeven van genen) de boventoon en spelen begrippen als vrijheid en ‘waardigheid’ geen rol. Als we ons als mensen niet meer met paarden zouden bemoeien, vervallen ze tot dat puur biologische niveau.

Dierenactivisten zouden zeggen dat we de paarden de vrije keuze hebben gegeven, maar het zou zonder twijfel veel minder evolutionair succes voor de soort betekenen. Omdat ik, vanuit mijn menselijk kader, paarden sympathieke dieren vind, kies ik daar niet voor. In plaats daarvan kies ik voor de symbiotische relatie tussen paard en mens, ook als we daarvoor de leefruimte van paarden bewust moeten beperken.

Waar ik ook voor kies, en daar ga ik een eind mee met de dierenactivisten, is dat we paarden een menswaardig bestaan moeten bieden. Ik noem het een menswaardig bestaan omdat het idee voortkomt uit ons menselijk bewustzijn, en de zingeving die we daaruit afleiden, niet vanuit een beschavingskader van waarden en normen dat paarden zelf kunnen hanteren. Paarden houden voor sport is zo ethisch gezien prima te verantwoorden, zolang we een scherp oog hebben voor paardenwelzijn.

We mogen onze ogen echter niet sluiten voor het feit dat er in de paardensport ook op een niet-menswaardige manier met paarden wordt omgegaan, ondanks de nadruk op welzijn door sportbonden en andere organisaties. Wetenschappelijk onderzoek over hoe paarden de relatie met de mens ondergaan is daarbij onontbeerlijk. Over hoe en of een sportpaard verantwoordelijk kan worden gereden, weten we best veel, maar meer onderzoek zou vanuit de sportfederaties en de stamboeken best meer gestimuleerd mogen worden.

In de natuur zijn genoeg voorbeelden te vinden van coöperatieve relaties tussen twee soorten. Dierenactivisten en dierethici stellen te gemakkelijk dat zoiets tussen mens en paard nooit het geval kan zijn. Maar in de paardensport zijn ook nog genoeg voorbeelden te vinden van relaties tussen mens en dier die zeker niet coöperatief zijn. Een frisse ethische en biologische kijk, meer wetenschappelijk onderzoek en nog strenger letten op dierenwelzijn is de weg vooruit.

Bart Verspagen is econoom en recreatief paardenhouder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden