opinie lerarenstaking

Leraar, weet waar je voor staakt

Vandaag staken duizenden leraren in Den Haag voor minder werkdruk en een hoger salaris. Maar de oplossing van de problemen in het onderwijs zit niet in geld, betoogt onderwijzer Peter Houben.

In oktober 2017 staakten rond de 50 duizend leerkrachten in het Zuiderpark in Den Haag voor meer salaris en minder werkdruk. Beeld Arie Kievit

Het lijkt voor de hand liggend dat de leerkrachten die massaal het werk neerleggen weten waarom en waarvoor ze staken. Ik hoor overal dat er geld bij moet. Bij de salarissen? Bij de scholen? Een onderwijsdeskundige zei het pas treffend op de Belgische televisie: men is met emmers het water uit de kelder aan het halen, terwijl het dak in brand staat.

Dit heb ik de afgelopen ruim veertig jaar in het onderwijs zien gebeuren:

Overhand voor overhead

De overheid kreeg in de jaren 80 van de vorige eeuw de financiering van het onderwijs telkens niet op orde. Aan het einde van het jaar bleek er steeds geld bij te moeten, terwijl het om een van de grootste, zo niet de grootste post in ’s lands begroting ging. Een slimmerik in Zoetermeer bedacht dat scholen zelf verantwoordelijk moesten worden voor financiering, personeelsbeleid, enzovoort.

Het gevolg was kolossen van scholenkoepels, want kleinere schoolbesturen konden de administratief bestuurlijke verantwoordelijkheid niet aan. Leraren en kinderen werden nummers. De manager deed zijn intrede, meestal van buiten het onderwijs, met weinig of geen inlevingsvermogen in wat men voor de kiezen kreeg. De overhead kreeg de overhand. Tel maar eens op de gemiddelde school hoeveel personeel daadwerkelijk met kinderen werkt. Hier wordt zeer veel geld verslonden dat zeker niet rechtstreeks ten goede komt aan leraren en leerlingen.

Koude bezuinigingen

Het speciaal onderwijs is uitgekleed. Projecten als ‘Weer Samen Naar School’ en ‘Passend Onderwijs’ hebben op oneigenlijke gronden leerlingen over de schutting van het basisonderwijs gegooid. Het waren koude bezuinigingen. Arme leerlingen, arme ouders en arme leraren! Hoezo werkdruk?

Mythe van het lerarentekort

De mythe van het lerarentekort is alleen maar sterker geworden. Hierbij constateer ik dat men twee, toch redelijk voor de hand liggende, zaken weinig belicht. Ten eerste doet zich het ‘tekort’ met name voor in gebieden waar men met een lerarensalaris niet kan wonen. De Randstad is voor veel mensen onbetaalbaar.

Ten tweede betreft het heel vaak geen echte banen. Het gaat om vervangingen waar je niet voor kunt verhuizen, al zou je het willen. Vroeger hadden we daar een immens arsenaal aan thuiszittende vrouwelijke collega’s voor die na huwelijk en moederschap best enkele dagen wilden invallen. Deze groep bestaat vrijwel niet meer. Daarbij komt dat de overheid, overigens vaak daarin aangemoedigd door de vakbonden, het aantal vervangingen dat men zonder verplichtingen mag vervullen drastisch heeft beperkt.

Leraren die tegen het eind van hun carrière aanlopen worden in deze maalstroom weinig ontzien met als gevolg vroegtijdige uitval door ziekte of de eer aan jezelf houden en er op eigen kosten eerder mee stoppen. Dat is kapitaalvernietiging in meerdere betekenissen.

Ik geloof dus niet dat meer geld de oplossing is.

Peter Houben is onderwijzer. 

Onderwijs is geen verdienmodel en heeft een visie nodig die uitgaat van kinderen en niet van geld, betoogt leerkracht Jolanda Smit in dit opiniestuk.

Liesbeth Verheggen van de Algemene Onderwijsbond legt uit wat de eisen zijn van de staking. De actiebereidheid is groot, zegt ze in dit interview. ‘Het is echt nodig.’

Op universiteiten is de werkdruk hoog, bleek deze week uit onderzoek. Bijna driekwart van de medewerkers concludeert dat in de afgelopen twee jaar de hoeveelheid werk is toegenomen. Zeven van de tien ervaren een ‘hoge tot zeer hoge werkdruk’ en 65 procent heeft daarom wel eens overwogen van baan te veranderen.

De hoge werkdruk komt onder meer door het lerarentekort, dat de komende jaren alleen maar zal oplopen. Afgelopen schooljaar hadden scholen in het primair en voortgezet onderwijs meer moeite nieuwe leraren te vinden dan het jaar ervoor.

Sommige schoolleiders gingen in verzet en weigerden in februari vervanging te regelen bij zieke docenten. Ze wilden meer erkenning en een beter salaris.

In Zaandam voerde een school zelfs noodgedwongen een vierdaagse schoolweek in. De ouders pikten dit niet en vroegen leerplichtambtenaren op te treden. Jeroen de Glas, een van de initiatiefnemers van de actie, vertelt waarom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.