Opinie

Leiders, laat dogma van economische groei achter je

De economie moet weer in dienst staan van mensen en niet langer van munten.

Het Sungai Sembilang natuurreservaat op Sumatra. Beeld anp

Bestaanszekerheid en genoeg banen door werk te verdelen. 100 procent duurzame energie. Schone productieprocessen die slim en zuinig omgaan met schaarse grondstoffen. Een lokale democratie waarin mensen weer centraal staan. We hebben alles in huis om dit te verwezenlijken: de juiste kennis en technologieën, het geld, de instrumenten en de organisatiekracht. Wat houdt ons dan nog tegen om De Grote Transitie, zoals wij die noemen, in gang te zetten?

Dat zijn vooral bestaande belangen en machten die krampachtig vasthouden aan hun positie en aan een economie gefixeerd op groei. Met zo min mogelijk regels en zoveel mogelijk winst door een zo laag mogelijke kostprijs. Sociale en ecologische kosten worden op de gemeenschap afgewenteld waardoor hele samenlevingen ontwricht raken en we een onleefbare wereld achterlaten.

Dat laten we zo niet doorgaan. We gaan de economie met mens en milieu in evenwicht brengen. De aantasting van het milieu ondergraaft de basis van het menselijk leven. Doordat de gevolgen daarvan meestal veel later voelbaar worden en dan grotendeels onomkeerbaar zijn, is de noodzaak om nu maatregelen te nemen bijzonder groot.

Mens- en natuurwaarden

De visie achter De Grote Transitie gaat uit van kwaliteit en van welzijn, niet van alsmaar meer willen hebben. In deze visie staan mens- en natuurwaarden boven financiële waarden; geld is slechts een middel. Er is nu eenmaal veel meer van waarde dan we in geld kunnen uitdrukken. Daarom kiezen we voor een economie die binnen de grenzen van het milieu blijft en die niet van groei afhankelijk is. Een circulaire en regionale economie, waardoor we voor basisbehoeften als voedsel, energie en grondstoffen minder afhankelijk worden van een oncontroleerbare wereldmarkt. Een economie van eerlijk delen van kennis, werk en inkomen. Kortom, we kiezen voor een economie die in dienst staat van mensen en niet van munten.

Daarvoor zijn actieve burgers nodig die hun verantwoordelijkheid nemen. Burgers die samenwerken en in hun eigen leefomgeving, als consument, als klant van een bank en door hun levensstijl laten zien dat het anders kan. Die politici erop aanspreken om hún verantwoordelijkheid te nemen. Burgers kunnen veel in gang zetten, maar als de politiek niet meewerkt komen we niet uit de sociale en ecologische misère. We hebben politieke leiders nodig die macht op de markt terugveroveren en de invloed van (grote) bedrijven beperken. Leiders die het dogma van economische groei als doel op zich achter zich laten. Leiders die inzien hoe de ecologische crisis de bestaansgrond onder onze voeten wegslaat en die crisis bij zijn wortels durven aan te pakken.

Platform DSE wordt aanbevolen door:

Prof. Dr. B. (Bob) Goudzwaard, emeritus hoogleraar economie (Vrije Universiteit Amsterdam) en oprichter en adviseur van Platform DSE, Prof. Dr. Ir. J. (Jan) Rotmans, DRIFT (Dutch Research Institute for Transitions, Erasmus Universiteit Rotterdam) en voorzitter Urgenda, Prof. Dr. J.C. (Jan) Terlouw, voormalig minister van economische zaken en vice premier, Prof. Dr. H.H.F. (Herman) Wijffels, hoogleraar duurzaamheid en maatschappelijke verandering (Universiteit Utrecht) en oprichter Sustainable Finance Lab, Prof. Dr. A. (Arjo) Klamer, hoogleraar culturele economie (Erasmus Universiteit in Rotterdam), Prof. E.M. (Esther-Mirjam) Sent, hoogleraar Economische Theorie en Economisch Beleid (Radboud Universiteit Nijmegen), Prof. Dr. E. (Egbert) Tellegen, hoogleraar Sociologie en Milieukunde (Universiteit Utrecht), Mr. Drs. M. (Marjan) Minnesma, Directeur Urgenda, Prof. Dr. J.B. (Hans) Opschoor, emeritus-hoogleraar Milieueconomie (Vrije Universiteit Amsterdam) en Sustainable Development Economics (International Institute of Social Studies, Den Haag), Prof. Dr. J.P. (Jan) Pronk, hoogleraar Theory and Practice of International Development (International Institute of Social Studies ISS, Den Haag), Prof. Dr. R. (Rolph) van der Hoeven, hoogleraar Employment and Development Economics (Institute of Social Studies, Den Haag), Dr. A.W.M. (Lou) Keune, econoom en voormalig universitair hoofd-docent, Faculteit Sociale Wetenschappen (Universiteit van Tilburg) en oprichter en adviseur van Platform DSE en Prof. Dr. F. (Francine) Mestrum, hoogleraar sociale wetenschap, gespecialiseerd in ontwikkelings-problematiek (Universiteit van Brussel)

Balans met de aarde

De dwang om economisch alsmaar te groeien, een beperkt begrip van wat echte welvaart is; het zijn dezelfde krachten die achter de aanhoudende economische, sociale en ecologische problemen schuilgaan. Door die verwevenheid kunnen die problemen alleen in samenhang met elkaar worden aangepakt. Zo kan een ontspannen samenleving niet worden bereikt zonder herverdeling van werk en dat is alleen mogelijk als belasting verschuift: minder op arbeid, meer op vervuiling, gebruik van grondstoffen, winst en vermogen. Daardoor wordt de energietransitie vanzelf aantrekkelijker en komt ook de circulaire economie in zicht.

Alleen als de economie weer in balans is met de aarde, dienstbaar wordt aan de samenleving en de ongelijkheid afneemt, kan vertrouwen het winnen van de angst voor verandering. Platform Duurzame en Solidaire Economie laat zien welke tien veranderingen mogelijk én noodzakelijk zijn om die Grote Transitie tot stand te brengen. Als we daar allemaal aan bijdragen, dan komt die transitie er!

We zijn ons ervan bewust dat we in een gemondialiseerde wereld leven met sterke onderlinge afhankelijkheden. Die kunnen we ook vóór ons laten werken door nu met elkaar aan te pakken wat we in en vanuit Nederland en Europa kunnen doen. Zo laten we zien hoe we overal ter wereld kunnen werken aan een goed leven voor iedereen.

Het is vandag wereldmilieudag.

De 10 punten van De Grote Transitie

1. Beperk grote verschillen in koopkracht en vermogen. Ongelijkheid is slecht voor onze democratie, economie en het milieu.

2. Zet in op een 24-urige werkweek en onderzoek de mogelijkheid van een basisinkomen.

3. Investeer als overheid de komende vijftien jaar op grote schaal in een circulaire, regionale economie.

4. Verschuif de belasting op arbeid naar belasting op schaarse hulpbronnen en schadelijke emissies.

5. Gebruik een dashboard met indicatoren die onze welvaart goed meten en stop met de eenzijdige focus op de groei van het BBP.

6. Investeer in de noodzakelijke energietransitie en schakel binnen twintig jaar over naar 100% hernieuwbare energie.

7. Stop de 'omgekeerde ontwikkelingshulp' en sluit het belastingparadijs Nederland.

8. Plaats geldcreatie onder publiek bestuur en breng het schuld- en rentevrij in omloop.

9. Formuleer eisen voor een duurzaam, solidair én democratisch Europa. Schep zo draagvlak voor verdergaande samenwerking.

10. Vernieuw het economieonderwijs: breng de echte wereld terug in de modellen, theorieën en klaslokalen.

Elk punt wordt op de website Degrotetransitie.nl toegelicht en geconcretiseerd. Rondom deze thema's worden het komend jaar activiteiten georganiseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden