opinie drugsbeleid

Legaliseer drugs, maar pak illegale handel hard aan

Vijf overwegingen en suggesties van de auteurs van De achterkant van Amsterdam over de drugsaanpak, op de dag dat de Tweede Kamer een debat wijdt aan hun rapport. 

XTC-pillen met verschillende kleuren en afbeeldingen. Beeld Hollandse Hoogte / Marco Hillen

1. Malversatie-cultuur

Hier en daar wordt het voorgesteld alsof ons rapport de drugsgebruiker tot staatsvijand benoemt. Dat is niet zo. Niet de drugs of het gebruik ervan vormt de grootste bedreiging, maar de macht van de illegale economie die er achter schuilgaat. Daar gaan miljarden in om. De FIU (Financial Intelligence Unit-Nederland) registreerde in Amsterdam tussen 2016 en 2018 voor bijna 8,5 miljard euro aan verdachte transacties, voor een groot deel direct of indirect verbonden met de drugsindustrie. Sceptici zeggen: ‘Laat dan maar zien, die miljarden.’ Een tikkeltje flauw. De miljarden zwerven in een schaduwwereld en vormen de kern van een cultuur van malversatie. Bovenaan de prioriteitenlijst van de landelijke overheid moet gerichte en systematische bestrijding komen te staan van de illegale economie, die parallelle wereld met al zijn funeste effecten – sociaal,economisch, bestuurlijk.

2. Verantwoording

Bij het gebruik van drugs staat in Amsterdam en de rest van Nederland de volksgezondheid voorop. Voorlichting over potentiële gevaren en behandeling van verslaving zijn uitdrukking van die benadering. Vrij algemeen geaccepteerd is het uitgangspunt dat drugsgebruik ‘gedecriminaliseerd’ moet zijn: voor gebruik van drugs word je niet opgepakt en strafrechtelijk vervolgd. Van repressie of een war on drugs jegens de gebruiker, met voorspelbare averechtse effecten, is dus geen sprake in Nederland. Maar de vraag of de gebruiker medeverantwoordelijk is voor de bloei van een pervers systeem verdient een open discussie.

3. Onderwereldgeweld

In ons boek uit 2017 De Achterkant van Nederland, over de verstrengeling van onder- en bovenwereld, hebben wij een serieus punt gemaakt van de sociale context: geld verdienen aan drugshandel is voor een weerbare onderklasse een welkome manier om mee te tellen in onze samenleving. Die onderklasse volgt daarbij het voorbeeld van dat deel van de maatschappelijke elite dat van graaien – of in ieder geval van weglopen voor maatschappelijke verantwoordelijkheid – zijn specialiteit heeft gemaakt. Deze bredere sociale context verdient de volle aandacht. Het is zoals NRC Handelsblad schreef naar aanleiding van het Amsterdamse rapport: ‘Het plezier is voor de zorgeloze drugsgebruiker en de pijn komt terecht in de slechte delen van de stad, waar hele buurten worden gegijzeld door onderwereldgeweld.’

Er hoort nog een andere morele component bij. De ‘drugsjungle’, zoals de commentator van de Volkskrant de situatie in Amsterdam typeerde, is ook uitdrukking van een liberale samenleving waarin snel en groot geld de maat is voor een succesvol leven, ongeacht de vraag hoe dat geld wordt verdiend. Op zichzelf past dit weer prima in de Nederlandse traditie van de koopman die het uiteindelijk altijd wint van de dominee.

4. Legalisering

Zoals we in ons Amsterdamse rapport al bepleitten, moet de nationale overheid zich gaan voorbereiden op gecontroleerde vormen van legalisering van drugs, hoezeer alleen de gedachte al sommige politieke partijen tegen de borst zal stuiten. Handhaving van een norm die door een groot deel van de samenleving niet wordt gedeeld, is vragen om moeilijkheden. Het zet de deur open voor een illegale markt. We zeggen het criminoloog Cyrille Fijnaut na. Nog een keer: voor ons staat vast dat de godsgruwelijk grote hoeveelheden geld in de drugseconomie de grootste bedreiging vormen van een fatsoenlijke samenleving.

Dan is vervolgens wel de hamvraag: Zal legalisering inderdaad leiden tot substantiële vermindering van de drugscriminaliteit? Kan de gereglementeerde legale markt de vrije illegale drugsmarkt eruit drukken? Wij vermoeden dat je er niet komt in Nederland met alleen legalisering. Dan blijft de export bestaan, evenals de enorme winsten die daar worden gemaakt, de internetdistributie zal groeien, de overheden zullen amechtig achter de feiten blijven aanhollen.

Het zijn geen redenen om legalisering uit het hoofd te zetten. Voorwaarde is wel dat de illegale productie en handel van drugs getemd worden – en ja, dáár is repressie voor nodig, een stevig justitieel apparaat, inclusief verhoging van pakkans en strafmaat. Zonder zweet en chagrijn zal het niet gaan.

5. Betrokkenheid

Wij danken Daan Roovers, denker des Vaderlands, die in Buitenhof en NRC op imponerende wijze uitlegde dat gedogen niet gaat over afzijdigheid, over leven en laten leven, maar een actief werkwoord is. Een waarachtig drugsbeleid vergt volgens de filosofe ‘zorg en aandacht en maatschappelijke en politieke betrokkenheid’. Het ontbreken daarvan onder overheden heeft geleid tot perverse, criminele structuren, overal in het land. Roovers: ‘Wil degene die dit als een wenselijke invulling van het Nederlandse drugsbeleid ziet, nu opstaan?’

Pieter Tops is bestuurskundige en Jan Tromp is journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden