Opinie

‘Leg uit dat duurzaam goedkoper is en mooier kan – dan krijgen we er plezier in’

Er is weinig aandacht voor de voordelen van de energietransitie. Wat helpt, is benadrukken dat de kosten peanuts zijn, schrijft Johan Sliggers. En realiseer je dat zonnepanelen geen oplossing zijn, betoogt Piet Lucassen.

Zonnepanelen bij Shell Moerdijk.  Beeld Freek van den Bergh/VK
Zonnepanelen bij Shell Moerdijk.Beeld Freek van den Bergh/VK

Marcia Luyten schrijft in haar column over een gemis aan een aantrekkelijke horizon na het uitvoeren van de ‘Green Deal’ van de Europese Commissie (O&D, 21 juli). De nadelen zouden volgens haar meer acceptabel zijn wanneer we meer vreugde zouden halen uit spiritualiteit gebaseerd op het bereiken van een betere wereld.

Ik ben het met haar eens dat er weinig aandacht is voor de voordelen van de energietransitie. Maar ik vrees dat haar vooruitblik weinig mensen zal overhalen.

Wat wel helpt, is over het voetlicht brengen dat de kosten van de te nemen klimaatmaatregelen peanuts zijn. Het Planbureau voor de Leefomgeving en het CPB rekenen voor dat de rekening voor het Energieakkoord tot 2050, 2 miljard euro per jaar bedraagt. 2 miljard is 0,7 procent van de Rijksbegroting en 0,2 procent van het BNP.

2 miljard euro per jaar betekent 60 miljard tot 2050. Dit is minder dan het Rijk de afgelopen anderhalf jaar aan coronasteun heeft uitgegeven.

Macro-economisch zijn de kosten van niets doen, resulterend in overstromingen, onleefbare gebieden, branden en migratiestromen, veel hoger dan de kosten voor te nemen maatregelen. De baten zijn ook veel groter dan de kosten.

Maatregelen nemen is op veel vlakken gunstig. Ik denk allereerst aan de verbeterde luchtkwaliteit: 80 procent van de luchtverontreiniging wordt veroorzaakt door fossiele brandstoffen, waardoor wereldwijd 8,8 miljoen mensen per jaar voortijdig sterven.

Maar ook denk ik aan onze afhankelijkheid van de Russische president Poetin en van de Saoedi’s. Nederland financiert autocratische regimes en wordt daarvan afhankelijk. We kopen jaarlijks voor 16 miljard kolen, olie en gas in. Geld dat elk jaar uit onze economie verdwijnt.

Beter is het om deze kapitalen in eigen land aan alternatieve energie te besteden. TNO en ECN schatten dat dit zevenmaal meer banen oplevert dan er verloren gaan. En voor de meeste mensen geldt dat de winst aan lagere energiekosten en toegenomen comfort groter is dan de kosten voor maatregelen.

Deze feiten overtuigen mijns inziens meer dan spiritualiteitsgevoelens.

Johan Sliggers werkte 33 jaar bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Zonnepanelen gaan ons niet redden, windmolens zijn noodzakelijk. En die hoeven het landschap niet naar de gallemiezen te helpen: langs de snelwegen is plaats zat.

Het lijkt een nogal ondoordachte uitroep om daken van huizen en kantoren zo snel mogelijk vol te leggen met zonnepanelen, en het overschot aan gespaarde energie op te slaan in batterijen, zoals hoogleraar zonne-energie Wilfried van Sark oppert (Ten eerste, 2 juli). Het is volgens hem slechts een geldkwestie: ‘het is nu nog wat duur’.

Alsof de energietransitie met zon en opslag geregeld is. Het gaat om opweksystemen voor duurzame energie, waarbij leveringszekerheid, lage energiekosten voor industrie en burgers, geringe impact op leefbaarheid en behoud van landschapsschoon bepalende uitgangspunten moeten zijn.

Een zonnepaneel is de slechtst denkbare generator. 365 nachten en vijf maanden per jaar levert een zonnepaneel geen of zeer weinig energie. Al die energie moet dus in zeven maanden overdag opgewekt worden. Dat betekent een kostbaar opslagsysteem en een kostbaar netwerk. Het Planbureau voor de Leefomgeving schrijft hierover: ‘de geambieerde toename van zonne-energie veroorzaakt een disbalans tussen de elektriciteitsproductie uit zon en wind, gedurende de dag en gedurende het jaar. Disbalans op het netwerk leidt tot hogere kosten en mogelijk tot instabiliteit.’

Een overmaat aan zonnepanelen werkt als een kostenverdubbelaar: hogere netwerkkosten én grotere en kostbare opslagsystemen. Veel regio’s hebben in hun plannen meer ingezet op zonne-energie dan op het creëren van fikse windturbines. Windmolens roepen immers nogal eens protesten op. Begrijpelijk, als turbines dicht bij woningen worden geplaatst en bovendien het landschapsschoon naar de gallemiezen helpen.

Maar willen we de beste balans op het netwerk, de laagst mogelijke kosten en een minimum aan kostbare opslagsystemen, dan zijn windmolens noodzakelijk. De enige vraag die resteert: waar plaats je die windmolens?

In de Metropool Regio Eindhoven liggen zoekgebieden voor windmolens vooral in gebieden die het landschapsschoon in 7 van de 21 gemeenten behoorlijk bederven. Dan is het verbazend te constateren dat ruimte langs snelwegen volledig onbenut blijft.

Langs het Oost-West-traject, van de A58, Randweg Eindhoven, naar de A67, kunnen tientallen windmolens worden geplaatst. Langs dat 65 kilometer lange traject ligt hier en daar industrie en vrijwel geen woningbouw. Windmolens leveren daar dus vrijwel geen overlast. Daarnaast is er ruimte voor tienduizenden zonnepanelen.

Piet Lucassen is adviseur en interimmanager voor overheidsorganisaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden