Opinie

Leer kinderen nu vooral ook begrijpend te kijken

Jongeren groeien op in een beeldcultuur en niemand leert ze kritisch naar die beelden te kijken.

Beeld anp

In alle discussies over #onderwijs 2032, iPadonderwijs en 21ste-eeuwse vaardigheden ('Wat weten de kleuters van nu over zeventien jaar?', Ten eerste, 12 februari) lijken staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker, alle betrokken partijen en tweetende burgers een essentiële vaardigheid over het hoofd te zien, en dat is 'Begrijpend kijken'.

Wat mij als oud-docent Nederlands en vader van twee opgroeiende puberzonen zeer verbaast, is dat kinderen al vanaf groep 3 leren om teksten te lezen en te begrijpen en dat dat eigenlijk bij het eindexamen nog steeds het geval is: tekstbegrip wordt getoetst. Het Cito test of je wel begrijpt wat er in een tekst staat en wat de schrijver precies bedoelt.

Leerlingen leren op school tekstverklaren, samenvatten, artikelen analyseren en boeken lezen. Ze leren hoe schrijvers manipuleren met taal. Het hedendaags onderwijs leidt jongeren nog steeds op, zoals ik in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw ben opgeleid: louter tekstueel. Over beeld leren ze niets.

Maar onze samenleving is de afgelopen jaren in hoog tempo veranderd. Jongeren van nu - en wij zelf trouwens ook - worden overal geconfronteerd met beelden. Als mijn zonen thuis komen, gooien ze hun schoolboeken onder tafel, en gaan filmpjes kijken op hun laptop of smartphone. Jongeren groeien op in een beeldcultuur, en op school is er niemand die ze kritisch leert kijken naar film of video, terwijl dat toch bij uitstek hun medium is.

Documentaires

Tijdens mijn werk kom ik wekelijks in klaslokalen in het land, waar we op uitnodiging van schooldocenten, met leerlingen - van vmbo-basis tot gymnasium - én hun docenten tv-fragmenten analyseren, documentaires en reportages bespreken en proberen te doorgronden wat een documentairemaker bedoelt, of analyseren wiens werkelijkheid het eigenlijk is waar we naar kijken bij het Journaal. Van de cameraman? Van de regisseur, of van de interviewer?

Afgelopen week kreeg ik tijdens een post-hbo-nascholing van basisschooldocenten, de opmerking van een leerkracht dat ze eigenlijk nooit op die manier had gekeken naar een documentaire.

En dat een documentaire toch eigenlijk altijd 'waar' is. Deze docente leidt onze kinderen op, die buiten de schoolmuren opgroeien in een door beelden gedomineerde samenleving.

Vaak zitten kinderen op de basisschool het Jeugdjournaal te kijken, als we de klas in komen. In de pauze, met een boterham en een drankje, voordat ze gaan buitenspelen. Maar docenten die daarna met de groep bespreken wat er nou eigenlijk gebeurt en wat ze zien, en hoe je dat moet interpreteren, zijn er nauwelijks.

'Begrijpend kijken'

En dat is ook niet zo gek, want daarvoor zijn ze niet opgeleid. Op een universitaire pabo, waar ik vorige maand een module verzorgde, keken de tweedejaarsstudenten me niet-begrijpend aan, toen ik ze vroeg of ze ook les kregen in het voeren van gesprekken met leerlingen naar aanleiding van jeugddocumentaires of journaalbeelden.

Niemand die deze toekomstige docenten dat leert, nergens een methode waar je uitleg vindt, hoe je naar tv-beelden uit de werkelijkheid kijkt. Of hoe je die moet bespreken met jongeren, die de hele dag op hun beeldschermen de buitenwereld via video binnen krijgen.

En docenten willen dat wel graag leren. Dat bleek afgelopen week weer, tijdens een training aan een groep docenten maatschappijleer. Zij zien de waarde van 'begrijpend kijken' wel, en willen dat graag met hun leerlingen behandelen, maar ze hebben geen schoolboek of methode om zich aan vast te houden.

Want de uitgevers die de markt in het onderwijs beheersen, zijn blij met teksten. Een tekst met een paar vragen druk je makkelijk af in een boek, met een mooi plaatje erbij. Maar hoe moet je nou documentairefragmenten in een boek stoppen? Daar is het verdienmodel van het schoolboek helemaal niet op gemaakt.

Het is de hoogste tijd dat Sander Dekker zich realiseert dat informatie allang niet meer alleen wordt overgedragen met tekst. Video is een net zo belangrijk communicatiemiddel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.