Opinie

Leer jongeren bewust en kritisch met nieuws omgaan

Nieuws is per definitie normatief. Op zich is dat niet erg. Het is echter wel van groot belang dat jonge mensen zich daar bewust van zijn en kritisch met nieuws leren omgaan. Dat ze leren echt van onecht te onderscheiden.

Matthijs van Nieuwkerk en Marc-Marie Huijbregts tijdens de opnames van de speciale jubileumeditie van De Wereld Draait Door (DWDD) ter ere van het tienjarig jubileum van de talkshow vanuit studio 22. Beeld anp

'Maar mevrouw, hoe weet u zo zeker dat de vluchtelingen onze banen inpikken?', vraagt de interviewer. 'Dat stond op Facebook', antwoordt de vrouw met een stalen gezicht. Hoewel het fragment in De TV Draait Door best grappig is, is er in feite iets ernstigs aan de hand. In de publieke oordeelsvorming lijkt het moeilijker dan ooit om echt van onecht te onderscheiden. In de week van de Mediawijsheid van 20 tot en met 27 november met als thema Media & Respect is dat geen vrolijke constatering. Het moet en kan beter.

De samenleving medialiseert. Anders gezegd: tussen ons en de werkelijkheid hangt op alle niveaus een gordijn van media. Wij communiceren met anderen - bekenden en onbekenden - in toenemende mate via Facebook, Twitter, Instagram, What'sApp en vele andere sociale media. Veel van de gemeenschappen waarin wij leven, zijn niet meer geografisch bepaald, maar virtueel. Op het niveau van land en wereld zijn we vrijwel volledig afhankelijk geworden van de bemiddeling via media.

Tien jaar geleden hield de Raad voor Cultuur een warm pleidooi voor het vergroten van de mediawijsheid van burgers. Inzicht hebben in de groeiende rol van media in ons leven, begrijpen hoe media-inhoud gemaakt wordt en leren zien dat media - zowel de oude als de nieuwe - de werkelijkheid kleuren: het zijn voor de burger uit de 21ste eeuw onmisbare begripscompetenties. Het actief, kritisch en bewust kunnen gebruiken van nieuws is in feite een burgerrecht geworden, net als kunnen lezen en schrijven. Het is duidelijk dat het onderwijs daarin een leidende rol moet vervullen.

Normativiteit van nieuws

Veel middelbare scholen besteden tegenwoordig aandacht aan nieuws en media. Vaak gebeurt dat door in speciale onderwijsprogramma's expliciet aandacht te besteden aan de manier waarop nieuws gemaakt wordt, het zogenaamde 'learning by doing'. Als je bijvoorbeeld weet hoe je een video-interview moet afnemen, bewerken en uploaden op een website, ervaar je zelf dat er voortdurend keuzes moeten worden gemaakt. Je doorziet beter dat van de vijftien minuten interviewmateriaal er maar een minuut uitgezonden kan worden.

Het lijkt er echter op dat in het voortgezet onderwijs teveel nadruk is komen te liggen op het 'doen'. Leerlingen laten ervaren wat het is om nieuws te maken, is een goede manier om inzicht te krijgen in de normativiteit van nieuws. Maar het middel lijkt teveel doel te zijn geworden. Veel tijd gaat zitten in het onder de knie krijgen van technische vaardigheden. Het kritisch analyseren van nieuws is op de achtergrond geraakt of krijgt helemaal geen aandacht.

Mediawijsheid

De afgelopen jaren hebben vierdejaarsstudenten journalistiek onderzoek gedaan naar de effectiviteit van cursussen Mediawijsheid in het voortgezet onderwijs. Alle schooltypen, van vmbo tot vwo en verspreid door Nederland, zijn in het onderzoek vertegenwoordigd. Een opmerkelijke uitkomst is dat alle leerlingen moeite hebben met het beoordelen van de betrouwbaarheid van nieuwsberichten, ongeacht of er een speciale cursus Mediawijsheid wordt gevolgd. En het volgen van zo'n cursus heeft ook nauwelijks invloed op het beter snappen hoe nieuwsmedia de werkelijkheid kleuren.

Bij het formuleren van de nieuwe onderwijsvisie voor de 21ste eeuw, door Platform Onderwijs2032, zouden deze analytische vaardigheden meer aandacht moeten krijgen.

Nieuws vormt ons beeld van de wereld, nieuws bepaalt in hoge mate onze conversaties, nieuws dringt door tot in de vezels van ons samenleven en ons bewustzijn. En nieuws is normatief. Per definitie. Op zich is dat niet erg. Het is echter wel van groot belang dat jonge mensen zich daar bewust van zijn en kritisch met nieuws leren omgaan. Dat ze leren echt van onecht te onderscheiden. Al was het alleen maar om een fragment zoals eind oktober door De TV Draait Door werd uitgezonden te voorkomen.

Gonnie Eggink is docent communicatiewetenschap & onderzoeker, Opleiding journalistiek Hogeschool Windesheim
Nico Drok is Lector Media & Civil Society, Hogeschool Windesheim

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden