Column Joost Zaat

Leefstijlgeneeskunde is politiek en geen zorg

‘Dat afvallen wordt niks. Ik wil een maagverkleining om van mijn diabetes af te komen.’ Kelly is 30 en weet dat haar diabetes en overgewicht weinig goeds voor de toekomst voorspellen. Haar bmi is net onder de 35 (als je 1,75 lang bent en 108 kg weegt heb je een bmi van 35), de grens waarboven de verzekeraar een maagverkleining vergoedt. Mijn praktijkondersteuners hebben het vaak over verandering van leefstijl gehad, de diëtiste heeft geprobeerd haar gezonder te laten eten en de fysiotherapeut om haar te laten bewegen. Groenten heeft ze nooit gelust, bewegen is niet leuk, gamen en films kijken wel. Ze heeft werk met wisselende diensten en weinig geld.

‘Na een operatie kun je echt niet meer 6 broodjes kroket eten als avondeten. Je kunt ook alvast beginnen met iets gezonder eten?’ Ik luister en begrijp haar probleem. ‘Maar dan heb ik zo’n honger.’ Al voldoet ze niet aan de eisen voor een maagverkleining, ik verwijs haar toch. Per kerende post komt het bericht dat de chirurg haar niet wil zien omdat ze niet zwaar genoeg is. ‘Ha, lekker naar McDonalds,’ zegt ze. Het leefstijlprobleem in een notendop.

Ik ben niet tegen leefstijlveranderingen. Al die individuele inspanningen die ik met aandacht en zorg uitvoer, hebben alleen zo weinig effect. Als je eenmaal veel te dik bent, heb je maar een piepkleine kans dat je een jaar later een normaal gewicht hebt (1 op 1290) en een kans van 1 op 8 dat je na een jaar 5 procent bent afgevallen. Ook met intensieve leefstijlinterventies lukt het de meeste mensen niet om blijvend af te vallen, neemt de kans op diabetes niet noemenswaardig af en daalt de sterfte helemaal niets in vergelijking met de normale zorg. Nederlandse huisartsen hebben geprobeerd met intensievere zorg chronische patiënten meer grip op hun ziekte te geven. Dat lukte maar matig: 16 procent hield het programma niet vol, de rest ging niet méér bewegen, anders eten of minder roken en de patiënten waren ook niet ‘zelfstandiger’ geworden. 

Zo slecht is het trouwens helemaal niet gesteld met het opvolgen van voedingsrichtlijnen: 50 procent at volgens recent Nederlands onderzoek elke dag braaf 200 gram groenten, 70 procent at volkoren boterhammetjes en 74 procent gebruikte onverzadigde vetten. Mensen dronken wel meer alcohol dan de voedingsrichtlijn adviseerde (60 procent), ze aten te veel vlees (67 procent) en te veel zout (60 procent). Laten nu juist die drie zaken zich uitstekend lenen voor ingrijpen van de overheid met bijvoorbeeld prijsmaatregelen en dwingende normen.

Vorige week stelden GroenLinks en de ChristenUnie voor om ‘leefstijlgeneeskunde’ alvast een zetje in de rug te geven: half miljoen euro. De leefstijlinterventie gaat ook vergoed worden door ziektekostenverzekeraars. Overal poppen initiatieven op. Deels goed bedoeld, deels uit winstbejag, want overal waar geld in de zorg gepompt wordt, komen de aasvliegen uiteindelijk ook. Ik geef adviezen en help, maar leefstijlgeneeskunde hoort publieke gezondheidszorg te zijn, met tabaks- en voedingsmaatregelen, armoedebestrijding, onderwijs en betere planologie. Ik wil die vliegen niet in mijn spreekkamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.