ColumnRobert van de Griend

Laten we vooral niet te naïef zijn over de goede bedoelingen van techbedrijven en overheden

Stel dat morgen ineens, door een wrange speling van het lot, het licht uitgaat in Silicon Valley. Dat het coronavirus in alle hevigheid de burelen van Google, Facebook, Apple en Amazon binnendringt, duizenden werknemers besmet en het digitale verkeer volledig platlegt. Natuurlijk, het is een krankzinnig scenario. Maar laten we, nu we toch al voortdurend tegen elkaar zeggen dat we in een slechte film zijn beland, de implicaties van zo’n ramp for argument’s sake even op ons laten inwerken.

We zouden stevig de klos zijn. Thuiswerken, thuisonderwijs, tassen vol Maggi-maaltijdmixen aan huis laten bezorgen, het zou niet meer kunnen. De hele straat of stad oproepen om met z’n allen iets te doen of te laten, het zou ons dagen kosten. Regelmatig contact zoeken met eenzame familieleden, en ondertussen de kinderen rustig blijven uitleggen dat die onbruikbaar geworden iPad toch echt niet bedoeld is om elkaar de schedel mee in te slaan, weinigen zouden het waarschijnlijk consequent kunnen volhouden.

Nee, zonder alle digitale mogelijkheden waarover we nu beschikken zouden we pas werkelijk voor een sisyfusklus staan, al was het maar omdat we dan niet meer ons gemoed zouden kunnen verzachten door in de webwinkel van H&M een stapeltje ‘soft essentials’ te bestellen, of door op Spotify een door honderd BN’ers belangeloos ingezongen lied te beluisteren.

De technologie reikt ons deze crisis ook allerlei nieuwe toepassingen aan om het virus en de sociale afzondering het hoofd te bieden. Gamers van over de hele wereld stellen de denkkracht van hun computers beschikbaar om de coronacode te kraken. Brodeloos geworden productontwerpers laten nu beademingsapparaten uit hun 3D-printers rollen. En elke dag verschijnt er wel weer een nieuwe coronagadget op de markt, van een armband die begint te trillen als je te dicht met je hand bij je mond komt, tot speeltjes waarmee je op afstand, in de woorden van Koot en Bie, de oudste beweging ter wereld kunt maken.

Tegelijkertijd worden diverse technologische ontwikkelingen versneld die vooralsnog maar moeizaam op gang kwamen. Niet alleen fervente voorstanders van thuiswerken en thuisonderwijs, maar ook de pleitbezorgers van virtuele ziekenzorg en virtual reality in de cultuursector zien nu hun gelijk bevestigd.

Kortom: lang leve de technologiebedrijven. Applaus voor de helden van Silicon Valley. Toch?

Nou ja, er was natuurlijk nog wel een dingetje met de Googles, Facebooks, Apples en Amazons van deze wereld. Of eigenlijk: meerdere dingetjes. Ze schenden onze privacy, behandelen hun werknemers beroerd, ontwijken belasting en vormen een vehikel voor nepnieuws, kwaadaardige complottheorieën, misogynie en rechts- en islamitisch extremisme.

Dingetjes waarover we ons nog niet zo heel lang geleden behoorlijk druk konden maken – zo ongeveer tot het moment waarop er iemand op een markt in Wuhan dacht: laat ik vanavond weer eens lekker civetkat op tafel zetten. De laatste maanden hoor je er weinig meer over, want ja: corona. Op zich begrijpelijk, anderzijds: hoe langer deze crisis aanhoudt, hoe groter de afhankelijkheid van de technologiebedrijven zal worden, hoe makkelijker Mark Zuckerberg en zijn vrienden hun goddelijke gang kunnen gaan. Coronavirus capitalism noemt activist Naomi Klein dat.

Nu we massaal aan het infuus van de technologie liggen, kunnen ook hackers, phishers en andere duistere internetsujetten hun geluk niet op. Velen van ons zijn allang blij als ze per dag één verstaanbare videoconferentie kunnen voeren, het kroost aan het werk kunnen houden in Google Classroom en ook nog alle posts van die ene enthousiaste Facebookouder (‘Ik heb een superleuk idee: berenjacht!’) kunnen liken. Dan is het dus niet zo gek dat we die VPN-verbinding, die tweestapsverificatie en dat webcamplakkertje soms even vergeten, en moeten we ook niet raar opkijken als er een Nigeriaanse prins in onze inbox verschijnt die coronavaccins verkoopt.

Maar echt oppassen is het voor staten die nu technologie inzetten om te proberen de controle op het volk te verstevigen. We hebben 1984 en Black Mirror niet meer nodig om te waarschuwen voor het gevaar van Big Brother. In China, Zuid-Korea en tal van andere landen konden burgers al een tijdje geen stap meer zetten zonder dat die door camera’s werd vastgelegd, en sinds corona is de surveillance alleen nog maar aangescherpt. Zo verworden mensen van vlees en bloed langzaam tot figuurtjes in een game waarmee de grote spelers kunnen doen wat ze willen. Wie moet hoesten verliest een leven, wie corona krijgt is af.

Gelukkig wonen we in Nederland. Het land waarin ooit Wim Kok zijn computermuis tegen zijn beeldscherm drukte om het pijltje te laten bewegen, en waarin nog altijd elk ict-project van de overheid gedoemd lijkt te mislukken. Een democratische rechtsstaat bovendien. Dan zal het hier toch wel loslopen, met die privacy?

Je mag het hopen. Nederland is immers ook het land waarin dataslurpende projecten als SyRI en de sleepwet werden bedacht, en waarin corona al heeft geleid tot duindrones die ons tot anderhalve meter afstand manen, en met een kabinet dat openlijk aast op de locatiegegevens van onze telefoon. Alles voor de volksgezondheid, dat spreekt, maar waar eindigt het?

Zet uw virtualrealitybril op, schakel de pessimistische modus in, spoel vijf jaar vooruit en u belandt in een dystopische wereld die wordt geregeerd door een vaderlandslievende politicus met een supercomputer waarmee hij wetenschappers, journalisten, rechters en kunstenaars vanuit zijn torentje kan besturen.

Zet uw bril weer af, en u zult zien dat het zover niet hoeft te komen, zolang we de belangrijkste les van de coronacrisis maar goed in ons achterhoofd houden: van naïviteit wordt niemand beter.

Lees ook

Videoapp Zoom is een privacynachtmerrie
Om met elkaar in contact te blijven worden massaal apps als Zoom gedownload. Die hebben hun zaakjes niet altijd op orde.

Voor hackers en phishers is het coronavirus een buitenkansje
Het coronavirus biedt hackers en phishers een dankbare kapstok. Thuiswerken kent risico’s voor bedrijfssystemen en de honger naar informatie maakt mensen gevoelig voor phishingmails.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden