Opinie

'Laten we het woordje 'u' in ere herstellen'

De teloorgang van de aanspreekvorm 'u' is een symptoom van een steeds verdergaande respectloze omgang in de samenleving, betogen Lotte Schouten en Noortje Pellikaan.

Beeld thinkstock

Aangesproken worden met 'u' wordt anno 2014 maar weinigen gegund. Het ongebreideld tutoyeren van jan en alleman getuigt wat ons betreft van een teloorgang van onze beschaving. Zonder de fatsoensridder te willen uithangen, zouden wij u dan ook willen vragen het woordje 'u' weer in ere te herstellen.

Politie, ambulancepersoneel en docenten moeten het reeds ontgelden, respect valt hun niet zonder meer ten deel. Het gebruik van het woordje 'u' was ooit een ongeschreven regel waar elk beleefd mens zich gewoonweg aan hield. Het raakt echter langzamerhand in de vergetelheid en dat kan beschouwd worden als een symptoom van een steeds verdergaande respectloze omgang in de samenleving.

Er zijn genoeg situaties te noemen waarin steeds meer wordt getutoyeerd terwijl dat niet zo zou moeten zijn. De beleefdheid in een gemiddeld verzorgingstehuis laat bijvoorbeeld te wensen over. Een dame van 99 jaar oud wordt in het bejaardentehuis gerust met 'je' aangesproken, iets wat de haren van haar nazaten overeind doet staan.

Statement
Hetzelfde geldt voor hoogwaardigheidsbekleders, voor dokters, docenten of buschauffeurs. Het gebruiken van de 'je'-vorm wordt vaak beargumenteerd met het devies: 'Zij zijn niet meer dan ik'. Alsof het woord 'u' een recht is dat slechts weinigen toekomt. Het gaat hier echter niet om het maken van een statement, maar om beleefdheid.

En wat is er mis met de erkenning van autoriteit? Met respect voor ouderen die meer hebben meegemaakt, voor mensen die meer kennis hebben of meer gezag, of gewoonweg voor iemand die jou een dienst gaat bewijzen?

De toon van politici in de Tweede Kamer is ook een goede illustratie van het afnemende respect. Juist zij die een dergelijke voorbeeldfunctie bekleden met veel verantwoordelijkheid zouden zich hier goed van bewust moeten zijn.

Zoen
Daarentegen is de zoen verworden tot de welkomstgroet bij uitstek. Steeds meer mensen vinden het de normaalste zaak van de wereld om de ander (soms al tijdens de eerste ontmoeting) bij 'de schouders te vatten' voor een stevige 'Brabantse drieklapper'. Zonder er ook maar een moment bij stil te staan dat de ander daar misschien wel helemaal niet van gediend is.

 
Het feminisme is voor veel mannen een reden om nooit meer een deur voor een vrouw open te doen

Ook dit gebeurt onder het mom dat 'iedereen hetzelfde is'. Welke zuurpruim zegt daar nu 'nee' tegen!? Terwijl een simpele handdruk in veel situaties voldoet. Fysieke afstand hoeft helemaal niet ongezellig te zijn en kan net zo goed als de drie zoenen het ijs breken. Die laatste mate van intimiteit ziet er vaak ongemakkelijk en gemaakt uit.

Etentje
Ook de verhouding tussen mannen en vrouwen heeft te lijden onder dit fenomeen. Het feminisme is voor veel mannen reden genoeg om nooit meer een deur voor een vrouw open te doen, laat staan een etentje te betalen.

Andersom kost het vrouwen schijnbaar een steeds grotere moeite zich vrouwelijk op te stellen. Zij willen immers niet onderdoen voor de man. De opvatting heerst dat vrouwen gelijk zijn aan mannen, in plaats van slechts gelijkwaardig.

In de tijden van weleer deed elke man zijn hoed af voor een vrouw of voor een gezaghebbend (ouder) gezelschap. Dat was een geste waar een man zich toen met plezier op liet voorstaan, het was een teken van beschaving. Helaas is 'de gentleman' een uitstervend ras. Een doodzonde wat ons betreft.

Sociale gril
Wij beseffen dat sociaal gewenst gedrag onderhevig is aan veranderingen in de tijd. We hoeven echter niet elke sociale gril klakkeloos over te nemen. Niet álles van vroeger is hopeloos ouderwets.

Zo waren de beleefdheidsvormen vroeger tenminste helder en doeltreffend. Zoals het hoort. Het onderscheid maken tussen 'u' en 'je' is een uitstekend middel om bepaalde verhoudingen aan te geven. Het is dus niet alleen een beleefdheidsding, het heeft ook een praktisch nut.

Het ontkennen van bepaalde machtsverhoudingen of het ontkennen van het bestaan van autoriteit of gezag strookt bepaald niet met de werkelijkheid. Waarom zijn we zo bang om toe te geven dat er mensen zijn waar we tegenop kijken? C'est la vie.

Lotte Schouten en Noortje Pellikaan zijn historica en tekstschrijver bij tekstbureau Gans&Veer.

 
Een dame van 99 jaar oud wordt in het bejaardentehuis gerust met 'je' aangesproken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden