Lastenverlichting werkt beter dan de geldpers

Lastenverlichting voor burgers zou beter en effectiever zijn dan de huidige kwantitatieve verruiming door de Europese Centrale Bank.

Het hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank.Beeld ANP

Tjerk Gualthérie van Weezel uit in de Volkskrant van 10 maart onder meer de vrees dat het opkopen van staatsobligaties door de Europese Centrale Bank (ECB) op basis van haar op 22 januari aangekondigde programma van kwantitatieve verruiming (QE) ertoe zou kunnen leiden dat vooral veel buitenlandse investeringsfondsen hun obligaties van de hand zullen doen. Op die manier zou de geldpers dus vooral buiten Europa haar werk gaan doen. Ik zou graag wat aan deze waarschuwing willen toevoegen.

QE werkt via vele kanalen: niet alleen via lagere rentes, maar ook via stijgende beurzen en - heel belang- rijk - een zwakkere euro. Angst voor 'weglekken' of voor vooral zegenrijke effecten buiten Europa lijkt me daarom onterecht.

Het lijkt erop dat dit beleid is ingezet juist op het moment dat de eurozone overtuigende tekenen van economisch herstel vertoont. De groei van de eurozone zou met het duwtje in de rug van de ECB dit jaar wel eens boven de 1,5 procent uit kunnen komen. Daarmee zullen spanningen in de eurozone afnemen en is de euro voorlopig gered.

Uiteindelijk zal het opkoopprogramma worden beëindigd, aangezien de euroland-inflatie onder invloed van het herstel geleidelijk zal stijgen (volgens de eigen projecties van de ECB naar 1,8 procent in 2017). Het lijkt erop dat de cavalerie dus precies op tijd is gearriveerd en er geen noodzaak is om over nog radicalere monetaire maatregelen na te denken.

Léon Cornelissen is hoofdeconoom bij Robeco.Beeld .

'Helikoptergeld'

Hoe zou zo'n nog radicaler beleid eruit zien? Waarschijnlijk zou dit een variant op het 'helikoptergeld' van de oud-president van de Amerikaanse Centrale Bank, de Federal Reserve, Ben Bernanke zijn. De centrale bank verschaft direct geld aan burgers - desnoods door het uit helikopters rond te strooien, in de hoop hiermee de economie aan te zwengelen.

Dit 'helikoptergeld' moet wel geïnspireerd zijn op Keynes' eerdere suggestie om het ministerie van Financiën oude flessen met bankbiljetten te laten vullen en die op een geschikte diepte in in onbruik geraakte kolenmijnen te begraven. Je kunt het aan het particuliere initiatief overlaten om volgens de beproefde beginselen van laissez faire deze flessen weer op te graven.

Onlangs hebben bekende Nederlandse economen zoals Willem Buiter en Coen Teulings bijval betuigd aan het idee direct geld te verstrekken aan burgers door de centrale bank, ook wel 'quantitative easing for the people' genoemd. Uiteraard heeft dit beleid vermogenseffecten (zoals elk monetair beleid).

Nivellerende werking

Het aardige van een beleid om elke burger bijvoorbeeld 100 euro per maand te geven net zolang tot de inflatie weer aantrekt, is de sterk nivellerende werking ervan - in tegenstelling tot het huidige QE dat vooral de vermogende klassen lijkt te bevoordelen. Die hebben bovendien in de regel een lagere geneigdheid tot consumptie in vergelijking met de laagstbetaalden en maken daarmee het huidige QE minder effectief in het aanzwengelen van de groei.

Logisch is er weinig in te brengen tegen een monetair beleid dat zich buiten het financiële systeem om rechtstreeks richt op de burgers. Het belangrijkste bezwaar lijkt me vooral politiek. Met kwantitatieve verruiming voor het volk worden ongekozen centrale bankiers moeiteloos razend populair. Maar centrale bankiers hoeven geen verkiezingen te winnen. Het zou prettiger zijn indien niet-extremistische politieke partijen in de eurozone hun populariteit bij de kiezer vergroten, niet Super Mario Draghi.

Dit kan door het implementeren van het voor de hand liggende alternatief voor kwantitatieve verruiming voor het volk, namelijk lastenverlichting (bijvoorbeeld door verhoging van de belastingvrije voet). Maar daarvoor is een geringere obsessie met de magische 3-procentlimiet voor het overheidstekort nodig (of, in het Duitse geval, met begrotingsevenwicht).

Over Nederland wordt wel gezegd dat een dergelijk stimulerend beleid vooral 'weglekt' naar het buitenland. Maar met een overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans ter hoogte van maar liefst 10,3 procent van het bbp in 2013 is er alle reden een inspanning te doen om de grote macro-economische onevenwichtigheden in de eurozone te verminderen. Lastenverlichting voor het volk in plaats van QE!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden