Commentaar

Langzaam keert de menselijke maat terugin het denken van de overheid

In een land waar de regelgeving al te rigide wordt uitgelegd, is het wachten op grote ongelukken.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen spreekt gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire toe tijdens een mars waarin zij om een oplossing vragen. Beeld Ramon van Flymen / ANP
Staatssecretaris Alexandra van Huffelen spreekt gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire toe tijdens een mars waarin zij om een oplossing vragen.Beeld Ramon van Flymen / ANP

Terwijl staatssecretaris Van Huffelen worstelt met de afhandeling van de toeslagenaffaire, staan de formerende partijen even verderop in Den Haag voor de vraag hoe ze kunnen voor­komen dat het nog eens zo misgaat. De getroffen ouders moeten de kans krijgen zich te herpakken, maar dat geldt ook voor de overheid, op alle niveaus. In de aanloop naar de toeslagenaffaire werd immers eerst een veel te complex stelsel op poten gezet, om vervolgens ­onverzoenlijk te straffen als mensen daarin de weg kwijtraakten. Veel cynischer kan een overheid zich niet opstellen.

Het goede nieuws is dat die boodschap inmiddels tot in alle lagen lijkt te zijn doorgedrongen. De Raad van State, die de Belastingdienst lange tijd rugdekking af, erkent ­officieel dat de gedupeerden ‘betere rechtsbescherming hadden verdiend’ en belooft beterschap. Lagere rechters evalueerden onlangs dat ook zij jarenlang een ‘spijkerharde uitvoering van de regelgeving’ als norm hanteerden, ondanks hun eigen twijfels. Uitkeringsinstantie UWV heeft inmiddels besloten tot een soepeler handhavingsregime in de sociale zekerheid.

Menselijke maat

En nu heeft ook het demissionaire kabinet besloten niet te wachten op de ontwikkelingen in de formatie: volgens de jongste dienstmededeling van staatssecretaris Wiersma worden ambtenaren onverminderd geacht de wet uit te voeren, maar voortaan wel met oog voor de menselijke maat. Wie een fout maakt bij een aanvraag of per ongeluk een wijziging niet op tijd of correct doorvoert, moet niet meer meteen met de rug tegen de muur worden gezet. De omstandigheden dienen te worden meegewogen. En dat geldt ook bij de terugbetaling van te veel ontvangen geld, om te voorkomen dat hele gezinnen pardoes in de finan­ciële afgrond worden gestort

Het is wrang dat dit in Nederland kennelijk niet vanzelfsprekend is, maar Wiersma heeft in elk geval begrepen waar de schoen wringt. Nu is het aan de formerende partijen om het af te maken. Want al die ambtenaren en rechters die zich zo genadeloos opstelden, werden daarin ­natuurlijk wel gestimuleerd door veel te complexe wetten en regels, doordrenkt van wantrouwen jegens uitgerekend die burgers die vaak het meest afhankelijk zijn van de overheid. In het aanstaande regeerakkoord zullen VVD, D66, CDA en ChristenUnie moeten laten zien dat zij beseffen dat dat zo niet langer kan. Anders mogen ze niet raar opkijken van nieuwe grote ongelukken.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden