columnRutger Pontzen

Land Art dankt haar bestaan aan... de fotografie

Toch even een monumentje oprichten. De naam zal niet iedereen iets zeggen, maar vorige week stierf de Italiaanse fotograaf Gianfranco Gorgoni, op de bijna acceptabele leeftijd van 77 jaar. Ik had eerlijk gezegd nog nooit van hem gehoord. Maar zijn foto’s kende ik wel. Vooral die ene. Van het land art-project dat de Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson, nu bijna vijftig jaar geleden, in een opdrogend zoutmeer had gemaakt.

Spiral Jetty.

Weinigen zullen de spiraalvormige landtong in het echt hebben bezocht. Te ver, te afgelegen. Moeilijk vindbaar. Half ondergelopen door het brakke water van het Great Salt Lake. En toch kent iedereen het elegantste werk aller Land Art-werken: alleen al door die kleurenopname van de Italiaan. Waarop je zag hoe de zilverbruine dam zich sierlijk in het azuurkleurige water kronkelt.

Achteraf bleek dat het maar een van de opnamen was die Gorgoni van de water-en-land-spiraal had gemaakt. Ze waren allemaal even mooi en treffend. De ene meer op de buik geschoten, in scherp tegenlicht bij een ondergaande zon, als in de laatste strandscène van Dood in Venetië. De andere weer op een waaghalzerige manier, vanuit een schuin hangende helikopter, gefotografeerd als door een stuntman. Het bovenaanzicht laat op een spectaculaire manier zien hoe de geometrisch geordende spiraal zich oprolt in de chaos van het dichtslibbende zoutmeer.

Het kunstwerk schijnt op zowat elk uur van de dag van kleur en gedaante te veranderen. Door het licht dat weerkaatst van de zoutkristallen in het water, van bloedrood tot fluwelig violet. Iets wat je alleen zou zien als je voor een maand in een tentje ernaast zou bivakkeren en elke dag een stuk of twintig foto’s maakt.

Overigens heeft Gorgoni nog andere onvergetelijke opnamen gemaakt. Zoals van de cirkels die Michael Heizer op zijn motorfiets door de woestijn van Nevada trok. Dezelfde woestijn waarin Walter de Maria een kilometer lange krijtlijn over de uitgedroogde vlakte trok. Andere fotografen hebben de rotsafgravingen van Heizer in de Moapa-vallei vastgelegd. Of de spectaculaire blikseminslagen in het Lightning Field, Walter de Maria’s meesterwerk in New Mexico, waar vierhonderd metershoge roestvrijstalen naalden in de totale leegte staan te glimmen, wachtend op onweer.

Zo blijkt toch maar weer eens dat de charme van de Land Art voornamelijk bestaat dankzij fotografen als Gorgoni. Reden waarom we hem – God hebbe zijn ziel – moeten eren.

Zelf heb ik ooit een weekendje doorgebracht bij dat ‘bliksemveld’ van De Maria. ’s Middags werd ik in een naburig dorpje met een four wheel drive Chevy opgehaald, over kilometers lange stofpaden naar het kunstwerk gehobbeld en in een hutje ernaast achtergelaten. ‘See you tomorrow. Watch the rattlesnakes.’ Bij binnenkomst stonden de bonen op het vuur. De ijskast zat vol bier en vruchtensap. In de gang hingen zuidwesters en regenponcho’s voor als het noodweer zou losbarsten.

Alleen, in die anderhalve dag, dat ik tussen de palen ronddwaalde en in mijn schommelstoel op de porch de bonen at en ongestoord de koelkast leegdronk, heb ik geen bliksem gezien. Wel een strakblauwe lucht waarin straalvliegtuigen hun witte lijnen trokken. Een deconfiture van de hoogste bergcategorie.

Maar gelukkig hebben we de foto’s nog. Grazie Gianfranco.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden