Laat Turkije niet los, EU!

Burgers voelen steeds minder voor toetreding van Turkije tot de EU. Dat is gevaarlijk voor Europa

Ghassan Dahhan

De meeste Europeanen denken dat een afwijzing van Turkije als EU-lidstaat zonder gevolgen blijft. Men denkt dat Turkije tevreden is met elke Europese toenadering. Maar gezien het toenemende belang van de geopolitieke positie van Turkije is het niet moeilijk te voorspellen dat de Turken geen genoegen nemen met afdankertjes.

De recente ontwikkelingen in het Turkse buitenlandse beleid laten zien dat zij denken: ‘Zo niet westwaarts, dan oostwaarts’.

Israël
De weigering door Turkije van deelname van Israël aan een militaire oefening, heeft tot een politieke aardverschuiving geleid die de alarmbellen bij de Europese beleidmakers zou moeten doen rinkelen. Turkije is sinds het einde van het Ottomaanse rijk niet meer zo prominent aanwezig geweest op het Midden-Oosterse toneel als in de laatste maanden. Turkije, dat zich de afgelopen decennia richtte op het Westen, lijkt momenteel zijn antenne naar het oosten te richten.

Volgens sommigen is dit het gevolg van het aantreden van de AKP. Anderen (onder wie ik) denken dat de recente koersverandering een direct gevolg is van de dwarse Europese houding inzake Turkije’s toetreding tot de EU.

Identiteit
Sinds de aanslagen van 9/11 wordt de identiteit van Europa gezocht in de christelijk/joods/humanistische cultuur. Turkije wordt, vanwege zijn islamitische identiteit, gezien als een land dat ver verwijderd is van de Europese cultuur, en valt dus buiten de boot. In het debat over toetreding van nieuwe lidstaten, dat gedomineerd wordt door nationalistische partijen, wordt de culturele component steeds vaker belicht met als gevolg dat het steeds moeilijker wordt voor Europese beleidmakers om uitbreiding van de EU te verkopen aan de burgers.

Nationalistische partijen willen toetreding van Turkije voorkomen en maken dit tot een belangrijk verkiezingsthema. Onder culturele druk vanuit de bevolking is een aantal Europese regeringsleiders gezwicht, waardoor gesprekken over Turkse toetreding op een (te) laag pitje zijn gezet.

Broeders
Toen premier Erdogan furieus wegliep van het World Economic Forum afgelopen januari in Davos, beschuldigde hij Israël van oorlogsmisdaden, waarna hij door de Arabische wereld werd uitgeroepen tot held van de ‘Arabische straat’. Turkije zou zich in de toekomst gaan richten op zijn islamitische ‘broeders’. Deze trend werd vorige week doorgezet met de afwijzing van Israël bij een militaire oefening en bekroond met een historisch politiek akkoord met zijn voormalige rivaal Syrië.

Onlangs werd bekendgemaakt dat de samenwerking tussen beide landen wordt geïntensiveerd. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken zei: ‘Waar Turkije de poort is voor Syrië naar Europa, is Syrië de poort voor Turkije naar de Arabische wereld.’ Dat laatste gebeurt al: Hezbollah en Hamas hebben uiterst positief gereageerd op de Turkse toenadering tot de Arabische wereld.

Isoleren
Ook Iran spint garen bij de nieuwe Turkse koers. Het historische akkoord dat Turkije sloot met Armenië (Buitenland, 13 oktober) heeft zijn betrekkingen met het prowesterse en cultureel verwante Azerbeidzjan ernstig verslechterd. Dit biedt Armenië en Iran de kans Azerbeidzjan verder te isoleren. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken brengt deze week een bezoek aan Teheran en zal de relatie met Iran waarschijnlijk sterk aanhalen.

Ondertussen woekert het culturele debat in Europa gewoon door. Terwijl het Turkse buitenlandse beleid overeenkomstig de regionale en mondiale ontwikkelingen wordt bijgesteld, blokkeert de Europese identiteitszucht de weg naar (materiële) vooruitgang. Voor wereldmachten als de VS, China en Rusland is dit goed nieuws; zij hebben immers minder te vrezen van een concurrent zonder het sterke Turkije aan zijn zijde.

Competitie
Een Europees Turkije zou Europa in staat stellen de competitie aan te gaan met andere grootmachten die actief zijn in het Midden-Oosten. Turkije’s politieke gewicht in de regio biedt Europa een unieke kans om een ingang te vinden in een regio die van vitaal belang is voor de fragiele wereldeconomie.

In plaats daarvan heeft Europa zijn enige betrouwbare en stabiele partner van zich vervreemd. Als de Turkse trend zich doorzet, kan Europa het de komende jaren moeilijk krijgen om zijn belangen in het steeds belangrijker wordende Midden-Oosten effectief te beschermen.

Turkije kan nog steeds de rol van ophaalbrug vervullen in het welvarende Fort Europa. Het is nog niet te laat om het tij te keren. Maar dan moet Europa zijn culturele debatten wel opzij zetten en aan zijn materiële belangen gaan denken. In de behartiging van die belangen is Turkije essentieel.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden