OpinieNederlandse democratie onder druk

Laat onze democratie niet stikken

De democratie in Nederland staat onder druk, maar we hebben het niet door, ziet Kathleen Ferrier. De strijdlust die elders leeft, is hier niet minder hard nodig.

Oprichters van de Hongkongse Occupy-beweging, onder wie Benny Tai (midden), laten hun hoofd scheren tijdens een demonstratie in 2014Beeld Reuters

In haar briljante Abel Herzberg-­lezing roept minister Sigrid Kaag ons op om niet stil te zijn als het gaat om het opkomen voor de rechtsstaat, burgerrechten en de vrijheid van meningsuiting. Kernwaarden van democratie, die in toenemende mate in Nederland onder druk staan.

Haar oproep is een tijdige: de Nederlandse democratie wordt, zeker als je vanuit het buitenland ernaar kijkt, van verschillende kanten bedreigd.

En het ergste is dat men het niet doorheeft.

Onlangs was ik in Naypyidaw, de hoofdstad van Myanmar. Ik was daar op uitnodiging van het National Democratic Institute, een Noord-Amerikaanse  organisatie die onder de bezielende ­leiding van Madeleine Albright nieuwe en/of zwakke democratieën ondersteunt. Ik was uitgenodigd om te werken met een groep vrouwelijke parlementariërs. Stuk voor stuk hebben zij een gruwelijke geschiedenis, zijn ze politieke gevangenen geweest in de tijd van de militaire dictatuur. Conform wetgeving is een kwart van de parlementszetels ­bestemd voor militairen en nu moeten deze vrouwen samenwerken met hun onderdrukkers van niet zo lang geleden.

Ze zijn lid van politieke partijen die hun geen greintje ruimte bieden hun roeping als volksvertegenwoordiger op eigen wijze inhoud te geven. Als voor­malig Kamerlid voor het CDA weet ik heel goed wat fractiediscipline is en al is mijn situatie van destijds niet te vergelijken met die van deze vrouwen, er zijn belangrijke overeenkomsten: vrouw én van een etnische minderheid zijn, betekent dat je je extra moet bewijzen.

Ik werd geraakt door hun kracht, hun moed en hun creativiteit. Waar komt dit vandaan, vroeg ik mij af. Het antwoord kreeg ik van een van de vrouwen: ‘Als je jarenlang gebukt bent gegaan onder dictatuur, ken je de waarde van democratie. Als we nu dit glimpje democratie niet ­levend houden, zijn we het kwijt. Waarschijnlijk voorgoed.’

In haar woorden echoën de opmerkingen van Benny Tai, een van de oprichters van de Hongkongse Occupy-beweging. Regelmatig heb ik contact met hem, en terwijl minister Kaag de Abel Herzberg-lezing uitsprak, sprak Benny Tai in Birmingham op de conferentie van de Britse Conservatieve Partij. Hij wees op de fragiliteit van de democratie in Hongkong en op hoezeer het recht op autonomie daar ­onder druk staat door de ‘messcherpe macht’ (sharp power) van China. Het recentelijk, op grond van oude Britse koloniale wetgeving verbieden van de National Party is er een goed voorbeeld van. ­Inmiddels staat een tweede Hongkongse politieke partij, Demosisto, op het lijstje om verboden te worden. Reden: niets meer of minder dan het opkomen voor het grondwettelijke recht op autonomie.

Tai wijst er voortdurend op dat de messcherpe macht van China zich niet beperkt tot Hongkong. Hongkong is wel een goede graadmeter voor dat waartoe China in staat is, en is daarom het nauwlettend volgen waard, maar volgens Tai dringt die macht ook ver door in andere samenlevingen, ook de Europese.

Maar het lijkt of men dat niet wil zien.

Net zomin lijkt ‘men’ in Nederland nog bereid op te komen voor democratische waarden.

Toen ik in Naypyidaw was, werden in de Tweede Kamer de Algemene Politieke Beschouwingen gehouden. Het contrast had bijna niet groter kunnen zijn. Terwijl Nederlandse politici de ‘gewone’ kiezer naar de mond praten, bevechten moedige vrouwelijke parlementsleden in Myanmar hun smalle democratische ruimte. En strijden politici in Hongkong, terwijl het water ze aan de lippen staat, tegen het almachtige China, om minimaal behoud van autonomie.

Zij zijn niet stil, maar laten zich horen, omdat ze weten dat de rechtsstaat bevochten moet worden en dat democratie niet vanzelfsprekend is.

We zouden aandachtiger moeten luisteren en kijken naar wat er in andere landen gebeurt.

Om vervolgens met meer liefde en ­respect om te gaan met onze eigen democratie, voordat het ook hier te laat is.

Kathleen Ferrier is docent mensen­rechten en specialist internationale betrekkingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden