Column Aleid Truijens

Laat kinderen zelf eerst een paar jaar lang ontdekken en tonen waar ze goed in zijn

Goed nieuws: de uitslag van de eindtoets wordt weer belangrijker bij het schooladvies in groep acht, als het aan de coalitiepartijen ligt, en als minister Arie Slob ermee instemt. Goed nieuws voor kinderen die nu onderschat worden.

Beetje minder goed nieuws: de status van de toets blijft onduidelijk – je kunt er geen rechten aan ontlenen – en het oordeel van de leerkracht blijft doorslaggevend.

Er moest wel wat gebeuren, want het ging niet goed. De beslissing, vier jaar geleden, om de eindtoets na het schooladvies af te nemen, was een dwaling. Het was voorspelbaar wat er, volgens de Inspectie van het Onderwijs (zie ook cijfers van het CBS, oktober 2018), gebeurde: de kansenongelijkheid groeide. Kinderen van laagopgeleide ouders kregen, bij eenzelfde score van de eindtoets, een ‘lager’ advies dan kinderen van hoogopgeleiden. Die laatsten lukte het vaker om het advies van de leerkracht op te krikken.

Nee, niet eerlijk. Ik zou me daar als leerkracht grote zorgen over maken. Kinderen kansen ontnemen, dat wil je toch niet? Dat is toch het tegendeel van wat je met onderwijs wilt bereiken?

Gek genoeg zie ik die zorgen over ongelijke kansen maar bij een enkele leerkracht. Velen zijn boos, omdat hun oordeel in twijfel wordt getrokken. De interviewtjes, donderdag in de Volkskrant, zijn illustratief en symptomatisch. Leerkracht Sanne Kuyt vindt de verandering ‘een motie van wantrouwen’. Hij geeft het voorbeeld van een toetsuitslag op havo-niveau, terwijl ‘de werkhouding van het kind op hooguit vmbo-tl wijst’. Een probleem, vindt hij: ‘Dan moet je sterk in je schoenen staan. Voet bij stuk houden. Vaak zul je het niet redden als leerkracht.’

Maar waarom zou je ‘voet bij stuk’ willen houden? Waarom zou je niet blij zijn als jouw leerling meer blijkt te kunnen dan jij dacht? Waarom hem of haar niet het voordeel van de twijfel geven? Is jouw gelijk belangrijker dan de kansen van dat kind? Ik vind dat onbegrijpelijk.

Het gaat niet om wantrouwen, maar om een hard gegeven: dat het menselijk beoordelingsvermogen feilbaar is. Dat mensen, álle mensen, subjectief oordelen en degenen die op hen lijken doorgaans ietsje hoger inschatten dan anderen. Dat ‘zachte’ criteria als werkhouding en motivatie discriminerend kunnen uitpakken; ze zijn in het nadeel van kinderen die zulke waarden niet van huis uit meekrijgen. Als ze er dan wel op worden afgerekend, ondanks aantoonbare capaciteiten, worden ze dubbel benadeeld. Dat zou pabo-studenten eens verteld moeten worden.

Onderschat worden is kwetsend en demotiverend. Schadelijker dan iets te hoog worden ingeschat. Ga maar eens praten met volwassenen die het is overkomen dat hun leerkracht niet in hen geloofde. Dat die zei: ‘Veel fijner voor jou, hè, om niet op je teentjes te hoeven lopen.’ Voor andere kinderen was dat kennelijk wél goed.

Voor zulke kinderen betekenden de nare, ‘kille’ cijfertjes van het Cito soms hun redding. Liefdevolle onderschatting werkt als een self fulfilling prophecy – ook dat tonen de harde cijfers aan. Het is moeilijk in ons wrede, determinerende onderwijssysteem om je daarna omhoog te werken.

Dat is natuurlijk het werkelijke probleem, waaraan een verschuiving van de eindtoets niets verhelpt. Wij selecteren kinderen als ze 11, 12 jaar zijn. We proberen hun schoolcarrière te voorspellen. Waarom zouden we dat doen? Waarom zou je dat willen? Laat kinderen zelf eerst een paar jaar lang ontdekken en tonen waar ze goed in zijn, en wat ze leuk vinden. In landen waar ze dat doen zien we dat latere selectie doorverwijzing langs sociale lijnen vermindert. Deze beleidswijziging is slechts een ministapje de goede kant op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden