ColumnAleid Truijens

Laat kinderen toch gewoon hun ‘ongezonde’ liedjes zingen

Nee hè, nu is het een kinderliedje dat ten prooi valt aan de betuttelaars en de verbieders. Het is Reis mee! van Kinderen voor kinderen, geschreven door Jochem Myjer en Tjeerd Oosterhuis. De ‘ik’ in het liedje vindt het heerlijk om op vakantie te eten wat hij lekker vindt: pizza, pasta, patat en ijsjes. Schuldbewust, dat wel, want: ‘Thuis eet ik gezond.’ Er kwamen verontwaardigde reacties: dit liedje propageert ongezond gedrag! Het draagt bij aan obesitas!

Arme kinderen, ze kunnen geen kant op, klemvast in de greep van hun verantwoorde opvoeders. Zelfs een kleine escapade in een braaf kinderliedje is ze niet gegund.

Kinderen voor kinderen: ik vind de liedjes nog steeds leuk, maar goedbedoelender en politiek correcter vind je ze bijna niet. Al in de jaren tachtig stonden ze bol van de moraal, toen ging het over angst voor de bom en dieren die sneuvelden voor een bontjas, nu over bewegen en dansen, gezond en fit zijn, en ‘iedereen hoort erbij’. En Red de bij natuurlijk.

Ik heb het gevoel dat de tekstschrijvers toch al voorzichtiger zijn dan twintig, dertig jaar terug. Toen durfden ze er emotioneel wat dieper in te hakken, met liedjes over dode vaders, de gehate vriend van je moeder, naar ‘de debielenschool’ moeten, tieten krijgen. Ook kwalijke narcistische fantasieën, zoals miljonair, koning of beeldschoon zijn, kregen ruimte. Veel van die liedjes zouden nu slecht vallen.

Kinderliedjes en -boeken zijn al eeuwenlang favoriete instrumenten om kinderen te kneden naar het gewenste model. De normen en idealen verschuiven, de methode blijft gelijk. Van mij hoeft Enid Blyton niet postuum te worden geëerd, maar het argument dat haar werk ‘racistisch, seksistisch en homofoob’ zou zijn is zinloos, al is het niet onwaar. Gemeten naar de normen van nu geldt dat voor vrijwel alle kinderboeken die voorgaande generaties lazen. Je kunt de geschiedenis niet herschrijven.

Kinderboeken weerspiegelen de moraal van hun tijd. Als kind heb ik lang gedacht dat Jip en Janneke zo zwart waren als op de tekeningen, maar het bleken witte kleuters te zijn. Kinderen donker afbeelden en ervan uitgaan dat iedereen wel snapt dat ze níét donker zijn, dat is vreemd, en onbedoeld racistisch.

Ik was dol op de Pitty naar kostschool-reeks van Enid Blyton. Die begerenswaardige, upper-class Britse kostschoolsfeer, met wrede docenten, opstandige leerlingen, trouwe hartsvriendinnen en de geur van paardenstallen – heerlijk om in te verzinken, zolang je zelf niet naar kostschool hoefde. Seksistisch, ongetwijfeld, net als mijn geliefde Witte raven-meisjesboeken. Toch boden ze een geheime meisjeswereld, waar gewiekste, welbespraakte vrouwen het voor het zeggen hadden. Totdat ze, helaas, ‘de stuurman op hun bootje’ tegenkwamen die hen tot huisvrouw kuste.

Wat doet het met je, als opvoeders alleen maar het Goede bij je naar binnen lepelen? Hoe word je dan ooit zelfstandig?

Kinderliedjes en -boeken zouden een vrijplaats moeten zijn voor fantasieën die in het echte leven niet uitvoerbaar zijn. Alle grote, tijdloze helden uit de kinderliteratuur zijn eigenzinnige eenlingen, en toch kinderen. Pippi, die alleen in een kraakpand woont en een paard kan optillen, Ronja de drieste roversdochter, de scherpzinnige Alice in Wonderland. Pluk, de ouderloze kleuter die een kraanwagen bestuurt en de natuur redt. Otje, die haar vader uit de handen van de platspuitende psychiatrie houdt, Mathilda, die een kwaadaardig schoolhoofd ten val brengt: allen zijn ze autonoom, rebels en tegendraads.

Kinderen bemoedigen, dat is wat deze boeken doen. Ook al ben je zelf geen Pluk, zo leer je wel zelf nadenken en eigen morele keuzen maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden