Column Erdal Balci

Laat je gezicht zien in godsnaam, opdat wij van jou kunnen houden

Chuck had op het onbewoonde eiland, waar hij na een vliegtuigcrash was gestrand, zolang met de stok op het houtstukje gewreven dat zijn hand ging bloeden. Hij drukte zijn bloed op de volleybal, voorzag de bal van een gezicht door er twee oogjes, een mond en twee wenkbrauwen op te tekenen, noemde het ding Wilson en ging vervolgens van hem houden. Zo gaat het in de film Cast Away. Boerkadraagsters doorlopen exact het tegenovergestelde proces. Hun gezichten worden vakkundig weggewist, met als doel de liefde uit hun buurt te houden.

Het feit dat vrouwen met een compleet bedekt gezicht door het leven gaan in dit land kan niet worden weggewuifd met het argument dat het hier maar om een handvol vrouwen gaat. Want, hoeveel zijn het er nou? Honderdvijftig, tweehonderd? In dat geval: honderdvijftig tranen en tweehonderd druppels van de bloedende ziel op de poldergrond.

Een boerka is namelijk niet zomaar een door religie voorgeschreven kledingstuk. Die zwarte stof voor het gezicht van de dames overtreft in de manier waarop de mens zich verslagen voelt zelfs de dood. Omdat de dood per slot van rekening iedereen neemt en daarin vrij rechtvaardig handelt. Een boerka daarentegen is een nooit eindigende quarantaine van de ziel, de galg die de vrouwen voortdurend bij zich dragen. Het komt neer op achter klodder verborgen identiteit. Het is een dolksteek in de rug van de ­natuur die de mens liefde en schoonheid heeft geschonken.

Troubadour Karacaoğlan uit de 17de eeuw kwam tijdens zijn rondzwervingen in het toenmalige Anatolië een vrouw tegen die haar gezicht achter een nikab had verborgen, hij kon zich niet inhouden en smeekte in een liedje om een glimp van haar gezicht: ‘Suiker en honing aan je tong en je tanden, zwart je wenkbrauwen als halve manen, laat mij de parelketting zijn aan je borst, in godsnaam toch, laat je gezicht zien.’

In een buitenzwembad in Ankara beleefde ik zelf ook die emotie die de Turkse troubadour al eeuwen geleden aanzette tot een smeekbede. In dat zwembad ging het om een gezin uit Saoedi-Arabië dat bij het water verkoeling zocht tegen de verzengende hitte. Manlief en kinderen ­deden zich heerlijk tegoed aan dat water terwijl de moeder in boerka hen voorzag van frisdrank en broodjes. Ik verliet het zwembad, omdat ik de Turkse kranten niet wilde halen met het bericht over een Nederlandse correspondent die in een vuistgevecht verwikkeld is geraakt met Saoedisch ambassade­personeel.

Het valt me zwaar om mijn kalmte te bewaren in deze discussie, niet vanwege die scène in het zwembad, maar vooral ook omdat ik meerdere tantes heb zien worstelen in de nikab en hun strijd om zich er van te bevrijden van dichtbij heb meegemaakt. Ik weet sinds mijn kindertijd dat gezichtsbedekkende stof als het ultieme doel heeft om de vrouw zodanig te kleineren dat ze uit zichzelf afstand doet van haar persoonlijkheid en haar identiteit. De vrouw wordt daarmee gereduceerd tot een ‘gezichtloze’, een nieuw soort wezen dat in de hele natuur niet voorkomt.

Om terug te komen op de volleybal Wilson in de film Cast Away, het lukt Chuck na vier jaar op dat onbewoonde eiland om een vlot te bouwen en de oversteek naar huis te wagen. Tijdens die reis valt Wilson in de zee en ondanks alle pogingen van Chuck, drijft de bal met de mond, de oogjes en de wenkbrauwen weg van hem. Hartverscheurend is dan het huilen van Chuck die door een gezicht te tekenen op een bal van dat ding niet alleen een metgezel voor hemzelf heeft gecreëerd, maar de bal als het ware ook een ziel heeft ingeblazen. Immers, het gezicht is de geest, het gemoed, de spiegel van het innerlijk, de weergave van de psyche, het is het vertoon van de drijfkracht, het is eigenlijk de kern van alles, de spil waar het allemaal om draait. Het gezicht is de liefde. Bij het dier, bij de mens en als de omstandigheden er naar zijn, zelfs bij een volleybal.

Ik ben het dan ook niet eens met de argumentatie van veel geestverwanten die stellen dat de boerka de draagsters ervan ontmenselijkt en daarom verboden moet worden. Ontmenselijkt zijn degenen die na het zien van die vrouwen nog steeds in termen van de ‘vrijheid van religie’ kunnen denken. De vrouwen in boerka hebben niets aan de solidariteit van de verschrikkelijke onverschilligen. Ze hebben eerlijke mensen nodig die weten dat je in sommige gevallen niet om een verbod heen kunt. Een gezonde gemeenschap hebben ze nodig die zegt: ‘laat je gezicht zien in godsnaam, opdat wij van jou kunnen houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden