Opinie

Laat Iran en de Saoedi's elkaar maar uitputten

De neergang van het Arabische statensysteem moeten de VS niet tot hun probleem maken.

Gewonden worden weggebracht in Aden, na Saoedische bombardementen, 26 maart.Beeld afp

Ik kan veel goede redenen bedenken om de nucleaire deal met Iran door te zetten, en net zo veel om het niet te doen. Dus als u in verwarring bent, laat me er dan nog een schepje bovenop doen. De voorgestelde deal om de sancties tegen Iran op te heffen in ruil voor limieten aan zijn vermogen bommen te maken, moet worden beoordeeld op zijn eigen merites, zoals de kwaliteit van het verificatieregime. Maar het moet ook worden beoordeeld op hoe het in de bredere Amerikaanse doelen in de regio past. Want een Amerikaans-Iraanse deal zou een aardschok betekenen voor het hele Midden-Oosten. Er wordt niet genoeg aandacht geschonken aan de regionale implicaties - vooral wat er zal gebeuren als we Iran versterken op een moment dat grote delen van de soennitisch-Arabische wereld een kernsmelting meemaken.

Transformatie

Het beste argument van Obama's team voor een deal nu is dat deze mettertijd 'transformationeel' zou kunnen blijken te zijn. Dat wil zeggen: de beëindiging van sancties zou het land kunnen openbreken en genoeg frisse lucht binnenlaten om Iran geleidelijk de overgang te laten maken van een revolutionair naar een normaal bewind - dat ook minder geneigd is Israël te bedreigen. Als je ervan uitgaat dat Iran al de kennis en de middelen bezit om een kernwapen te bouwen, is een poging het karakter van het bewind te veranderen de enige manier om het minder bedreigend te maken.

Het tegenargument is volgens Midden-Oosten-kenner Karim Sadjadpour dat, hoewel Obama's team hoopt op een transformatie, Irans hoogste leider Ali Khamenei het akkoord ziet als een transactie: Iran sluit de deal, hervindt zijn kracht en bijt zich dubbel zo hard vast in de oude principes. Aan de andere kant, je weet het nooit. Wat begint als een transactie kan uitmonden in een transformatie op manieren die niemand kan voorspellen.

Een tweede argument is dat Iran een echt land en een echte beschaving is, met competitieve verkiezingen, hoog opgeleide vrouwen en een machtig militair apparaat. Door de relatie met Iran op te lappen, zou Amerika beter tegenwicht kunnen bieden aan de soennitisch-Arabische Taliban in Afghanistan en aan soennitische jihadisten zoals die van Islamitische Staat (IS). De VS hebben sinds de Iraanse revolutie van 1979 zwaar gesteund op Saoedi-Arabië. Maar terwijl het Saoedische koningshuis en de heersende elite aan Amerikaanse kant staan, is er een harde Saoedische, wahabitische kern die de verspreiding heeft gefinancierd van de meest puriteinse, antipluralistische, antivrouwelijke vorm van islam. Deze heeft het karakter van de Arabische islam veranderd en bijgedragen aan het ontstaan van mutaties als IS. Er waren geen Iraniërs betrokken bij 9/11.

Iraanse agenten

Maar aan de andere kant waren het Iraanse agenten die de dodelijkste explosieven maakten die veel Amerikaanse soldaten in Irak doodden. En het was Iran dat zijn Iraaks-sjiietische bondgenoten ertoe aanzette elke langere Amerikaanse militaire aanwezigheid in Irak te verwerpen en hun hand te overspelen in het temmen van de macht van de Irakese soennieten - wat weer hielp bij het ontstaan van de IS-tegenreactie.

'In het gevecht tegen IS is Iran zowel de pyromaan als de brandweer', aldus Sadjadpour. Voor Saoedi-Arabië is de opkomst van IS te wijten aan de onderdrukking van soennieten in Syrië en Irak door Iran en zijn sjiietische handlangers. Voor Teheran is de opkomst van IS te wijten aan de financi-ele en ideologische steun van Saoedi-Arabië en de Golfstaten.

En ze hebben allebei gelijk en daarom liggen Amerika's belangen niet bij een overwinning van Iraanse of Saoedische ideologen, maar bij het in evenwicht houden van die twee totdat ze uitgeput raken en stoppen met hun eeuwenoude sjiietisch-soennitische, Perzisch-Arabische vete.

Maar aan de andere kant, als dit nucleaire akkoord met Iran er komt, en de sancties worden opgeheven, zal er veel meer Iraanse olie op de wereldmarkt komen. De prijzen zullen dalen en de consumenten profiteren.

Irans beurt

Anderzijds zou Iran dan over vele miljarden dollars beschikken om uit te geven aan cyberoorlogen, langeafstandsraketten en machtsprojectie in de Arabische wereld, waar zijn bondgenoten al Beiroet, Bagdad, Damascus en Sanaa in handen hebben.

Maar gezien de chaos in Jemen, Irak en Syrië: kan het ons echt wat schelen als Iran daar probeert de politieman te spelen en verzeild raakt in eindeloze gevechten met soennitische milities? Tien jaar lang was Amerika overbelast in Irak en Afghanistan. Nu is het Irans beurt. Ik leef mee met de mensen die in deze gebieden leven, en we moeten zeker de Amerikaanse luchtmacht inzetten om te voorkomen dat de chaos zich verspreidt naar eilanden van stabiliteit als Jordanië, Libanon en Koerdistan. Maar het in goede banen leiden van de neergang van het Arabische statensysteem is niet een probleem dat we het onze moeten maken. We hebben voldoende laten zien dat we dat niet aankunnen.

Dus voordat u een positie inneemt over het akkoord met Iran, vraag hoe het Israël (het land dat het meest bedreigd wordt door Iran) raakt. Maar vraag ook hoe het past in de bredere Amerikaanse strategie die erop gericht is de spanningen in het Midden-Oosten weg te nemen met zo min mogelijk Amerikaanse bemoeienis en een zo laag mogelijke olieprijs.

© The New York Times

Vertaling: Arnout Brouwers

In Jemen heeft in de nacht van donderdag op vrijdag een internationale coalitie opnieuw doelen van de Houthi-rebellen aangevallen, meldden de BBC en Al-Jazeera.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden