Column Diederik Samsom

Laat ik op de valreep voor Prinsjesdag een suggestie doen: investeer in het onderwijs

Sinds bekend werd dat de regering een investeringsfonds voor de economische versterking van Nederland wil opzetten, regent het wensen en melden de lobbyisten zich handenwringend bij minister Hoekstra. Schiphol in zee, hogesnelheidstrein naar Groningen, meer zonnepanelen en windmolens, alle huizen isoleren. Het zijn (bijna) allemaal prachtige ­projecten voor de toekomst van dit land. Laat ik zo op de valreep, een week voor Prinsjesdag, nog een suggestie toevoegen: doe géén fonds.

Modieus

Doe geen fonds. Koop niet modieus met zogenaamd gratis geld een politieke wensenlijst af. Probeer niet snel de economische hoogconjunctuur nog voor de verkiezingen te verzilveren. Investeer niet eenmalig, maar versterk de samenleving structureel. En vooral: maak keuzes en een plan, in plaats van een fonds. De vraagstukken van dit land gaan over zo veel meer dan geld alleen. Voor ­extra investeringen hoeft de trukendoos van fondsboekhouden ook helemaal niet open. Er is weer ruimte op de staatsbegroting. Precies zoals gehoopt, toen na de ongekende klap van 2009 de lange weg van het herstel werd ingezet. Eerst de hervormingen aanpakken die eigenlijk allang hadden moeten gebeuren en die ons land zo kwetsbaar hadden gemaakt, zoals hypotheekrente, ­arbeidsmarkt en langdurige zorg, en dan, als het dak is gedicht en de economie hersteld, Nederland structureel verder versterken.

Redistributie

Die versterking loopt niet primair via nieuwe wegen en spoorlijnen. Dat zijn niet de investeringen die ons land op dit moment het hardst nodig heeft. Het zijn niet de gebrekkige verbindingen tussen lands­delen, waardoor onze samenleving steeds meer onder druk komt te staan. Het is de verbinding tussen mensen. Daar schieten we steeds verder tekort en dreigen we als samenleving in stukken uiteen te vallen. Lange tijd kon de overheid de verschillen tussen mensen met veel of weinig mogelijkheden of met meer of minder pech in het leven nog best aardig overbruggen. Met belasting en toeslagen, of met welzijnswerk en thuiszorg hielden we de onderlinge verschillen klein en de samenleving bij elkaar. Redistributie heet dat. Verschillen achteraf wegwerken met herverdeling. ­Nederland is er buitengewoon goed in geworden.

Predistributie

Maar nieuwe ontwikkelingen leiden ertoe dat herverdelen achteraf niet langer afdoende is. Onze leef­wereld versnelt, flexibiliseert, digitaliseert en globaliseert. Er ontstaat daarmee een nieuwe tweedeling in de samenleving. Tussen degenen die netwerkend, lifecoachend en jobhoppend meesurfen op deze trends, en zij die bezorgd toekijken hoe de globaliseringsgolf hun vertrouwde bestaan steeds verder erodeert. De scheidslijn tussen deze groepen loopt niet langs de inkomensgrens, maar is veel grilliger. Ze manifesteert zich door verschillen in gezondheid, zekerheid, levensgeluk en vertrouwen. Zulke fundamentele kloven overbrug je niet door wat geld van de ene naar de andere kant te gooiden. Predistributie is nodig. En niet van geld, maar van kansen. Bij de start zorgen dat de kansen op een succesvol leven voor iedereen gelijk zijn. Leg dus geen brug aan, maar investeer in onderwijs.

Fabelachtig

Onderwijs is hét middel voor die predistributie van kansen, maar de fabelachtige onderwijsverheffingsmachine die onze ­samenleving ver heeft gebracht, hapert al enige tijd. Mede door gebrek aan investeringen. In de jaren zeventig gaf Nederland twee keer meer uit aan onderwijs dan aan zorg. Inmiddels is dat andersom. Terwijl de opdracht alleen maar groter is geworden. Grote investeringen en vergaande keuzes voor beter onderwijs. Dat is wat Nederland nu het hardst nodig heeft.

Zoals de keuze om kinderen al vanaf 2 jaar via onderwijs de basisvaardigheden voor een succesvol ­leven – taal, empathie, zelfbeheersing – mee te geven. Begin je daarmee vanaf 4 jaar, dan ben je te laat. Keuzes ook voor veel meer uren onderwijs en veel meer voorbereidingstijd voor docenten. De keuze voor brede scholengemeenschappen en een versterking van het beroepsonderwijs. En vooral een drastische herwaardering van de leraar. Onder meer door hen veel beter op te leiden, veel beter te betalen én, minder populair, aan veel hogere eisen te laten voldoen. Keuzes dus voor tienduizenden extra docenten en miljarden aan investeringen, waarbij vergeleken het dilemma van leenstelsel of basisbeurs klein bier is. Plannen en investeringen die je niet meteen terugziet in, maar die niettemin veel meer waard zijn dan koopkracht of bbp. Ik zou het Wobke-fonds er zo voor inruilen.

Diederik Samsom is natuurkundige en oud-politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden