Opinie

Laat het OM strafzaken in kleine delen opsplitsen

Om de huidige 'logistieke nachtmerrie' te verminderen, kan het OM strafzaken beperken in hun omvang.

De rechtbank op Schiphol. Beeld anp

Is een efficiënt strafproces een vervlogen droom? Volgens officier van justitie Greetje Bos wel. In het artikel van Jan Tromp van 7 januari 2017 noemt Bos het strafproces in grote strafzaken zelfs een logistieke nachtmerrie. Een nachtmerrie die volgens Bos wordt veroorzaakt door de tactieken van de verdachten en hun advocaten om zaken te vertragen om uiteindelijk de dans te ontspringen.

Het wapen dat de verdediging volgens Bos daarvoor inzet, is het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Met dat verdrag in de hand zouden eindeloze onderzoekswensen door de verdediging worden ingediend en door de rechter worden toegewezen. Daardoor worden zaken zodanig vertraagd dat uiteindelijk het resultaat van alle inspanningen bedroevend is.

Het kan Bos worden nagegeven dat op dit moment een aantal grote (drugsgerelateerde) strafzaken lang duurt, dat ze soms op onderdelen vastlopen en misschien niet altijd leiden tot de resultaten die het OM graag zou zien. Maar is een efficiënt strafproces een vervlogen droom en zo ja, ligt de oorzaak daarvan in het uitoefenen van de rechten van de verdediging, zoals de officier van justitie ons wil doen geloven?

Nee, het is geen droom en het uitoefenen van de rechten van de mens kan nooit als kernoorzaak worden opgevoerd van het vastlopen van het strafproces. Anders gezegd, al zou de oorzaak van het vastlopen van het strafproces daarin gelegen zijn, dan kan de oplossing voor die vertraging nooit worden gevonden in de beperking van die rechten. Daarvoor zijn die rechten simpelweg van te groot belang.

Ons strafproces is bij uitstek geschikt voor het afdoen van zaken van een beperkte omvang, met een duidelijk verwijt, tegen een te overzien aantal verdachten. Zulke zaken kunnen in relatief weinig tijd door de pijplijn heen.

Maar ook voor (zeer) grote zaken met veel verdachten en een uitgebreide verdenking is het huidige systeem zeker niet ongeschikt. In de Rotterdamse rechtbank worden in elk geval regelmatig zeer grote zaken in relatief weinig tijd afgedaan. Zeker wanneer dat tijdsverloop in internationaal perspectief wordt bezien. Dat neemt niet weg dat de oorspronkelijk 'bedenker' van het systeem, Napoleon, het daarvoor nooit had bedoeld. Zeer grote zaken zijn een zware belasting van het systeem en leggen grote druk op de beschikbare capaciteit.

Het systeem verbeteren zodat die druk vermindert, is mogelijk en deels gebeurt dat ook met de ontwikkeling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering die nu volop gaande is. Een kortetermijnoplossing waarmee morgen begonnen zou kunnen worden, is het beperken van de strafzaken in hun omvang. Het OM heeft daarvoor de sleutel. Het OM is in het strafproces vrij in zijn beslissing om wel of niet te vervolgen, maar ook waarvoor. In de aanloop naar die beslissing is het OM als 'baas' van de politie vrij het opsporingsonderzoek in te richten zoals het dat wenst.

Daarmee kan het OM die zaken die zich daarvoor lenen voor de rechter brengen in voor alle procesdeelnemers behapbare vorm. Een behapbaar strafproces leidt op het oog misschien tot kleinere, maar wel tot veel snellere resultaten en voorkomt eindeloos gebakkelei. Bovendien schept het ruimte voor de zeer omvangrijke en gecompliceerde zaken die ook aan de rechter moeten kunnen worden voorgelegd. Uiteindelijk zal kunnen blijken dat het totaal groter is dan de som der delen.

Jacco Janssen is senior rechter en Jacco Boek is rechter bij de rechtbank Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden