Opinie

Laat de verkiezingen Oekraïne niet gijzelen

Willen wij als Nederland werkelijk 45 miljoen Oekraïners een westerse toekomst ontzeggen?, vraagt Marc Jorna zich af. Hij hoopt dat het Nederlandse parlement de overeenkomst met Oekraïne alsnog tekent.

Een vrouw rouwt om het overlijden van de pro-Russische rebellencommandant Arseny Pavlov. Beeld afp
Een vrouw rouwt om het overlijden van de pro-Russische rebellencommandant Arseny Pavlov.Beeld afp

Na het debacle van de handelsovereenkomst met Canada dat door het parlement van de Waalse provincie in België werd geblokkeerd, zit de Nederlandse regering nog steeds met het Oekraïne-referendum in haar maag. De reden waarom Wallonië de ondertekening van de handelsovereenkomst met Canada weigerde goed te keuren had meer te maken met interne Belgische politiek dan met het verdrag zelf. De Belgische politiek wist zijn interne probleem op te lossen. Hopelijk toont de Nederlandse politiek dezelfde verantwoordelijkheid.

In 2014 was er een opstand in Oekraïne die een eind maakte aan het pro-Russische bewind in het land. Omhuld met Europese vlaggen maakten demonstranten op het centrale plein in Kiev duidelijk dat zij van Oekraïne een Europese democratie wilden maken. Als reactie op deze ontwikkeling viel Rusland de Krim binnen en ondersteunde een opstand in het oosten van het land. De nieuwe democratische regering onder leiding van president Poroshenko, wendde zich tot het Westen met de vraag om steun bij de transformatie van Oekraïne naar een westerse democratie. Zowel Europa als de Verenigde Staten heeft positief gereageerd op deze oproep en ondersteunt Oekraïne met advies en financiële middelen.

Hervorming

Het hervormen van een oud-communistische staat naar een moderne westerse democratie is geen sinecure. Deze hervormingen raken de hele organisatie van een staat, van onderwijs tot economie, van de rol van het parlement tot de organisatie van de rechterlijke macht. Met hulp van het Westen heeft Oekraïne al enorme voortgang geboekt in deze hervormingen. En de ontwikkelingen gaan voor onze begrippen in razend tempo. Als men kijkt naar de agenda van het Oekraïense parlement dan gebeurt er in een dag in Oekraïne meer dan in onze westerse landen in een jaar.

Ik neem als voorbeeld de organisatie van justitie in Oekraïne. In communistische landen is het openbaar ministerie een verlengstuk van de regering met zeer ruime bevoegdheden. Elk gedrag dat gezien kan worden als in strijd met de staat, kunnen ze vervolgen met ruime sanctiebevoegdheden. Rechters zijn niet onafhankelijk maar schrijven de vonnissen zoals door de regering gewenst. Los van het feit dat dit indruist tegen alle basisbeginselen van een rechtsstaat werkt dit ook corruptie in de hand. Dat is ook het geval in Oekraïne.

In juni van dit jaar nam het parlement een grondwetswijziging aan die de rechterlijke macht onafhankelijk maakt en de bevoegdheden van het Openbaar Ministerie beperkt tot de strafrechtelijke bevoegdheden zoals wij die kennen voor het OM in Nederland. Drie maanden later werd begonnen met het herbeoordelen van de vijfduizend zittende rechters om de corrupte elementen eruit te halen. Inmiddels zijn reeds honderden rechters herbeoordeeld en bijna de helft daarvan keert niet terug als rechter. Hetzelfde geldt voor het Openbaar Ministerie, en ook bij de politiedienst wordt vernieuwd en gemoderniseerd. Uiteraard is er weerstand tegen deze hervormingen. Vooral bij die (machtige) partijen die door deze onafhankelijkheid aan macht en invloed verliezen. En zij zullen alles doen om deze hervormingen te laten mislukken.

Oekraïne steunen

De overeenkomst waar het referendum over ging is een belangrijk instrument om Oekraïne te steunen, en deze hervormingen onomkeerbaar te maken. In tegenstelling tot wat tijdens het referendum werd gezegd gaat dit verdrag niet over de vraag of Oekraïne lid wordt van de EU. Het gaat over het wederzijds verbeteren van markttoegang en het onderhouden van een dialoog en technisch ondersteuning bij de hervormingen van het land. De markttoegang werkt wederzijds. Dit betekent nieuwe kansen voor een handelsnatie als Nederland.

De campagneleiders van het referendum gaven aan dat het hen bij het referendum niet te doen was om Oekraïne. Letterlijk, Oekraïne kon hen niks schelen. Zij wilden een daad stellen tegen Europa. Dat hebben ze gedaan. Tegelijkertijd was de opkomst bij het referendum nipt over de drempel van 30 procent. Hoewel 65 procent tegen de overeenkomst met Oekraïne stemde, komt dit neer op slechts 19 procent van de Nederlandse stemgerechtigden. Los van de vraag of het democratisch is dat een dergelijke minderheid een beslissing kan voorschrijven voor het hele land, hoop ik dat het Nederlandse parlement, na de eerste schok van de uitslag van het referendum, nu naar de inhoud gaat kijken, en als verantwoordelijke parlementariërs de regering mandaat geeft deze overeenkomst te tekenen. Er komen verkiezingen aan, maar dit is werkelijk geen onderwerp dat daardoor gegijzeld zou mogen worden. Willen wij als Nederland werkelijk 45 miljoen Oekraïners een westerse toekomst ontzeggen?

Marc Jorna is afdelingshoofd bij het Directoraat Justitie van de Europese Commissie. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel, en bindt de Commissie niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden