Opinie Hoogleraar Jan Bouwens

Laat de reiziger niet opdraaien voor een conflict tussen werknemer en regering

Reizigers mogen niet de dupe worden van een conflict tussen werknemers van de NS en de regering, betoogt Jan Bouwens, hoogleraar ­Accounting aan de Universiteit van Amsterdam. 

Een eenzame reiziger bij het busstation Jaarbeurs in Utrecht wacht tevergeefs op vervoer tijdens een landelijke vervoersstaking. Beeld ANP

Dinsdag leggen NS-werknemers werk neer om de regering onder druk te zetten om de pensioengerechtigde leeftijd te bevriezen op 66 jaar. De vraag is waarom reizigers in Nederland de dupe moet worden van een conflict tussen werknemers en regering. Zowel de klant van de NS als alle andere reizigers in Nederland ondervinden schade waarvoor zij niet worden gecompenseerd. Zolang deze gevolgschades niet kunnen worden verhaald op de veroorzakers, moet de rechter de mogelijkheid hebben zulke stakingen te verbieden.

Stakingen in het openbaar vervoer leiden tot aanzienlijke schades bij de vervoerder. Zo liepen luchtvaartmaatschappijen in 2010 een schade op van zo’n 100 miljoen euro toen de Spaanse luchtverkeersleiders het werk stillegden. Air France-KLM leed in 2014 een verlies van 400 miljoen euro toen Franse piloten het werk voor 14 dagen stil legden. Vorig jaar leed de kleine luchtvaartmaatschappij Transavia een verlies van 5 miljoen euro doordat 28 vluchten werden geannuleerd, een verlies van een kleine 128 duizend euro per vlucht! Werknemers hebben het recht om te staken maar het is de vraag of dit redelijk is als de staking de infrastructuur raakt.

De kosten blijven niet beperkt tot de ondernemingen die worden geraakt. Stakingen in het openbaar vervoer brengen aanzienlijke gevolgschades met zich mee.

Verschil

Op dit punt is er een belangrijk verschil tussen een staking bij een bedrijf als Shell of een staking bij Air France-KLM of NS. De klant van Shell kan bij een staking uitwijken naar de concurrent. Echter, de klant van Air France-KLM of NS heeft die mogelijkheid niet of nauwelijks, laat staan dat de gedupeerden van een staking van luchtverkeersleiders zo’n optie hebben. Deze gedupeerden kunnen weliswaar het geld van hun ticket terug krijgen van de luchtvaartmaatschappij, maar daarmee is de opgelopen schade voor de reiziger allerminst vergoed. Bovendien geeft een staking bij een grote luchtvaartmaatschappij aanleiding tot congestie zoals gevonden in het onderzoek van de econoom Michael Anderson: reizigers beschikken over te weinig alternatieven om aan de staking te ontkomen. Bovendien worden ook degenen die niet eens hadden geboekt bij Air France-KLM geraakt door de congestie, immers voor hen wordt het bij een toegenomen vraag en een lager aanbod moeilijk zo niet onmogelijk om een ticket te boeken. Anderson laat zien dat bij uitschakeling van openbaar vervoer als gevolg van werkonderbrekingen de vertragingen op de autosnelweg met 47 procent toenemen. Met deze vertraging zijn honderdduizenden mensen gedupeerd: zij die gebruik maken van het openbaar vervoer en zij die er geen gebruik van maken.

Afdwingen

De gevolgschade die deze congestie veroorzaakt, kan niet worden verhaald op de stakers. Toch zijn het de stakers die deze schade veroorzaken. Zij kunnen dus op kosten van een hele grote groep hun zaak afdwingen.

Het is dus logisch dat de NS een gang naar de rechter maakte ten einde deze staking te verbieden. Ondertussen is het de vraag of het redelijk is de reiziger te laten bloeden voor een conflict waar deze reiziger alleen invloed op heeft als deze naar de stembus gaat.

Jan Bouwens is hoogleraar ­Accounting aan de Universiteit van Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden