Opinie

Laat cultuur de plek zijn waar het mag schuren

Het gevaar van het koppelen van cultuur aan superioriteit, is dat anderen worden buitengesloten.

Beeld ANP

In de door haar uitgesproken H.J. Schoo-lezing roept minister Edith Schippers op om krachtiger het geluid te laten klinken dat een samenleving met meer vrijheid is te verkiezen boven een samenleving met minder vrijheid.

Heel waardevol aan het betoog van Schippers is dat zij erkent dat met die oproep ook verplichtingen komen ten aanzien van nieuwkomers, bijvoorbeeld op het vlak van educatie, emancipatie en participatie. Dat is een verademing in vergelijking tot de technocraten en populisten op rechts.

Maar minder goed gekozen is de centrale plek die Schippers inruimt voor het begrip 'cultuur' om haar standpunt kracht bij te zetten. 'Onze cultuur is de beste', zegt Schippers. Dat is in haar betoog een belangrijke stap, omdat zij daarmee het 'cultuurrelativisme' wil ontzenuwen, dat zij aanwijst als een belangrijke oorzaak van de gevaarlijke situatie waarin zij onze samenleving ziet verkeren. Durven te zeggen dat 'onze cultuur de beste is', is een onderdeel van het medicijn dat Schippers ons wil voorschrijven.

Nu is Schippers niet de eerste die het begrip cultuur inbrengt in het debat over vrijheid, immigratie en islam. Anderen, zoals Bolkestein en Fortuyn, gingen haar daarin voor. Maar het gevaar van het koppelen van cultuur aan superioriteit blijft dat het de achterdeur opent naar de uitsluiting - die Schippers zelf zo verwerpelijk vindt.

Want de vervolgstap is, zo leert de geschiedenis, in het publieke debat maar al te snel gemaakt: degenen die niet accepteren dat 'onze cultuur' de beste is, zijn 'achterlijk'. Dat is niet de weg die we in het vrijheidsdebat op moeten.

Geert Drion is lid van de Partij van de Arbeid.Beeld X

Een essentieel onderdeel van vrijheid is immers dat in het privédomein mensen er (in vrijheid!) voor mogen kiezen om niet van de hen geboden vrijheid gebruik te maken.

Wat mensen met hun privéleven willen, is inderdaad privé, daarbij past geen cultuurpolitie die het handelen van burgers beoordeelt. Daarbij past toetsing aan de wet. Dat is een bij uitstek liberaal principe. Het zou heel interessant zijn om te zien wat er gebeurt als Schippers en Abou Jahjah op dit punt de degens zouden kruisen.

Er is een weg uit dit dilemma. Het is mogelijk om het begrip 'cultuur' in dit debat op een andere manier in te zetten: als aanduiding voor juist de dynamiek in de samenleving, waarin we identiteiten en uitdrukkingsvormen met elkaar delen en confronteren. Waar het mag, nee, waar het moet 'schuren' - zoals trouwens ook Schippers wenst. Dat 'schuren' is inderdaad een mooie term, juist omdat het tweezijdigheid impliceert.

Het bevorderen van die cultuur is in de huidige tijd een belangrijke opdracht. Dat is geen cultuurrelativisme, maar het inrichten van de open samenleving, waarin we uitdragen dat 'onze' cultuur sterk is, juist omdat het de plek is waar verschillen worden getoond, uitgedaagd en gemedieerd.

Ik kan het niet laten om daaraan toe te voegen dat de kunsten in die opdracht een belangrijke rol kunnen spelen, omdat kunstenaars met hun verbeeldingskracht alternatieve werelden kunnen openen en ons kunnen laten beleven dat het anders kan. Laten we hopen dat we Schippers en de rest van de VVD daarbij aan boord hebben.

Geert Drion is lid van de Partij van de Arbeid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden