Opinie

'Laat Alpe d'HuZes en Stichting ALS stoppen met hun martiale propaganda'

Campagnes als Alpe d'HuZes en Tour du ALS staan te veel in het teken van oorlogvoering en topsport, schrijft August Hans den Boef.

Deelnemers aan Alpe D'Huzes in 2011. Beeld anp

Louis Paul Boon eindigde ooit zijn korte roman Mijn kleine oorlog (1947) met de oproep: 'Schop de mensen tot zij een geweten krijgen.' Sindsdien is een geweten schoppen kennelijk tot een gesunkenes Kulturgut vervallen, tot het domein van de door marketingbureaus gestuurde campagnes voor goede doelen. Bijvoorbeeld voor onderzoek naar kanker - doodsoorzaak nummer één - of ziekten als ALS.

Uiterst zinvol dat onderzoek, al zou eigenlijk een goede overheid hierin het voortouw moeten nemen. Maar onze overheid treedt liever terug, zodat de financiering moet komen van de goede doelen. Die vinden dat wij moeten 'vechten' en om ons zo ver te krijgen, proberen ze ons te schokken.

In 2011 had de Stichting ALS Nederland een confronterende campagne met gezichten van aardige mensen. Als je de toelichting las, wist je 'Ik ben inmiddels overleden'. In de kleine letters vroegen de overledenen iedereen 'mee te vechten' tegen de genadeloze ziekte, via een donatie.

Dit jaar is er een nieuwe ALS-campagne, die de volgorde van de actoren omdraait. We zien iemand die lijkt op overste Karremans, meteen al met de tekst 'Ga door met mijn strijd'. In de kleine letters lezen we dat het om iemand anders gaat die inmiddels is overleden.

Geen martiaal gedrag
Gisteren konden wij 'meevechten' via de Tour du ALS op de Mont Ventoux: 'Samen trappen we ALS de wereld uit.' Reclamebureaus houden nu eenmaal van woordspelingen. Als ik aan fietsen op de Mont Ventoux denk, is echter mijn eerste associatie de gelijknamige dichtbundel van Jan Kal, die veertig jaar geleden verscheen. En bij ALS denk ik niet aan martiaal gedrag, maar aan Pieter Steinz, die aan deze ziekte lijdt en tot het laatst probeert door te schrijven over wat hij de moeite waard vindt.

Nog geen week na de Tour du ALS, op 5 juni, begint het veel grootschaliger - in alle betekenissen van het woord - Alpe d'HuZes, onder de bekende leus 'Opgeven is geen optie'.

Onwillekeurig denk je bij de Alpe d'Huez aan Lance Armstrong, die al lang voordat hij in 2001 en 2004 het eerst boven was, een goed polsbandjesdoel had opgericht omdat hij de strijd tegen de kanker had 'gewonnen'. 'Kanker is topsport', hoor je dan ook vaak.

Geen herkansing
Die vergelijking gaat even mank als een koe die in het abattoir door de poten zakt. Verliezers krijgen bij kanker geen herkansing, zoals echte topsporters. Want ze zijn 'inmiddels overleden'.

De Alpe d'Huez associeer ik niet met een nobel doel, maar vooral met de plek waarop tijdens de Tour de France in virage 7 de oranjehorde staat opgesteld. Het stuitende en voor de renners zeer gevaarlijke gedrang en gedraaf is kennelijk ook een vorm van competitie. 'Zag je mij...?'

Het jaarlijks terugkerende ritueel van Alpe d'HuZes wordt gelukkig minder populair. In 2013 raakte de oprichter in opspraak omdat hij een substantiële managementfee had getoucheerd voor werkzaamheden. Hem treft geen blaam, naar blijkt. 'Hij is betaald zoals hij betaald had moeten worden. Alles is correct gegaan', zegt de persvoorlichter van het KWF, de keurige organisatie waarvoor Alpe d'HuZes fondsen werft. Maar dat alles correct ging, verzekert de sociaal­-democratische elder statesman Hans Alders ons ook steevast wanneer bazen van woningcorporaties fikse bonussen en vertrekpremies opstrijken. Het luchtje blijft hangen.

Het KWF blijkt besmet te zijn door de sfeer van Alpe d'HuZes. Begin dit jaar ontving ik - persoonlijk - een e-mail van ene Julia Kok: 'Sta jij ook op tegen kanker? 12 mensen per uur krijgen de diagnose kanker. Sta ook op en steun kankeronderzoek. Onderzoek redt levens. Word donateur en ontvang gratis het armbandje!' Wie in deze kleurige mail de kleine lettertjes leest, ontdekt dat het om een donateurschap voor het KWF gaat.

Alpe D'Huzes in 2011. Beeld anp

Onmacht niet van de daken schreeuwen
Wanneer iemand in mijn omgeving kanker of een andere vreselijke ziekte blijkt te hebben, dan accepteer ik dat inderdaad niet, dan zie ik daar geen zingeving in. Voor mij bestaat geen almachtige god die in zijn onmetelijke wijsheid 't al bestiert. Maar mijn gevoel van opstandigheid schreeuw ik niet van de daken, omdat mijn verdriet even intiem en delicaat is als de ziekte voor de persoon in kwestie.

Ik sta graag op tegen die terugtrekkende overheid van Mark Rutte en Diederik Samsom en hun neoliberale ministers en staatssecretarissen. Ik wil best opstaan tegen de macht van de zorgverzekeraars, tegen die van de ziekenhuisbesturen en tegen de exorbitante beloning van sommige medisch specialisten. Het meest energiek sta ik op tegen de bezuinigingen in de zorg. En dit alles niet door een armbandje te dragen.

Maar om deze vorm van opstand vragen Julia Kok en het KWF niet, want die is 'politiek'. Laat ze dan in ­ieder geval, net als de Stichting ALS, ophouden met hun martiale propaganda. Zo'n discours is niet onschuldig en sluit mensen buiten. De achterliggende levensbeschouwing is namelijk dat een zieke moet doorgaan tot het eind van de wedstrijd. Veel religieuze functionarissen noemen daarom mensen die opzien tegen lijden, 'hedonisten' of 'lafaards'. Zelfmoord is de enige doodzonde waarvoor geen absolutie kan worden verkregen, en daarom de ultieme. Zelfmoord geldt in veel landen als een delict. Het religieuze taboe op euthanasie ligt in het verlengde daarvan.

Reiligieuze zingeving
De competitieve sfeer rond Alpe d'HuZes en Tour du ALS ademt de 'religieuzerige' sfeer van positieve zingeving: niet boos worden op je ziekte, maar die accepteren als een interessante uitdaging! Zeker mensen die rustig willen wegkwijnen als een oude poes in een hoekje en/of als het te heftig wordt, hun leven willen beëindigen, worden door deze sfeer buitengesloten. Die doen niet gezellig mee met de 'wedstrijd'.

Fondsenwerven voor kankeronderzoek kan ook heel goed zonder machovechtlust. KiKa - de naam verdient geen schoonheidsprijs - probeert fondsen te werven voor de strijd tegen kinderkanker, maar neemt die strijd niet letterlijk met verwijzingen naar topsport en martialia. Kika werft geld met muziek en portretten van zieke kinderen.

Louis Paul Boon maakte jaren later een nieuwe slotzin voor Mijn kleine oorlog: 'Wat heeft het alles voor zin?' Dat is nu ook weer niet nodig.

August Hans den Boef is literatuurwetenschapper en ­onderzoeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden