ColumnAleid Truijens

Kwetsen en gekwetst worden is vaak helemaal niet grappig, maar wel een basisrecht in onze democratie

null Beeld

Vandaag, nu ik dit opschrijf, is het Allerzielen, de dag waarop katholieken hun doden herdenken en bidden voor hun zieleheil. In het katholieke Frankrijk hangen op alle scholen de vlaggen halfstok voor de vermoorde geschiedenisleraar Samuel Paty die zo dapper was om in een les over vrijheid van meningsuiting spotprenten met Mohammed te tonen – en dat met de dood bekocht. De herdenking is geen initiatief van de kerk, maar van l’État, want in Frankrijk, met zijn scherpe scheiding tussen kerk en staat, is het onderwijs het hart van de Republiek, zoals president Macron zei. Wie aan de leraar komt, bedreigt de staat.

Dat is in Nederland wel anders. In ons verzuilde onderwijs is er altijd een ‘maar’. Dat wordt gelegitimeerd door de vrijheid van onderwijs; iedereen mag eigen normen en waarden hanteren. Hier ging de discussie meteen over de morele grenzen van vrijheid: of je de spot mag drijven met wat mensen heilig is. Terwijl dit was gebeurd: een leraar was onthoofd. Een man die niemand wilde kwetsen of bespotten, maar die zijn leerlingen liet zien hoe satire werkt, aan de hand van plaatjes die veel mensen kwetsen. Ook Erdogan ging in zijn geschreeuw daaraan voorbij: dat er iemand was vermoord om getoond lesmateriaal.

Vandaag pas herdenkt het onderwijs Paty, want vandaag beginnen de scholen in Frankrijk na de herfstvakantie. Ook onze onderwijsministers Slob en Van Engelshoven riepen vrijdag alle onderwijsinstellingen in Nederland op om de vlaggen halfstok te hangen en aandacht aan de moord te besteden. ‘Onze Franse collega heeft dat gevraagd’, twitterde Slob. Dus dat doen ze. Zelf waren ze er kennelijk niet opgekomen. Veel leraren hebben er allang aandacht aan besteed. De dapperen die dat durfden, want doe dat maar eens, als je weet dat de helft van de ouders van je leerlingen blind hun leider Erdogan volgt.

Ik denk vandaag aan mijn eigen lieve doden, van wie ik de stemmen nooit meer zal horen. En ook thuis kunnen we stilstaan bij de man, bevlogen leraar, vader van een kleuter, bij wie de ziel abrupt uit zijn lichaam vloog, toen zijn hoofd bruut van zijn romp werd gescheiden.

Ik gedenk ook Jan, de 73-jarige man uit Arnhem die werd doodgeslagen door vijf jongens. Inmiddels is duidelijk dat hij – ook een voormalig leraar – actief was in de homoscene.

Ik sta ook even stil bij de inktzwarte ziel van de 18-jarige Tsjetsjeen die Paty vermoordde, en bij de verkilde harten van de verdachten van de moord op Jan. Al die jongeren hadden zich als kind vast iets anders voorgesteld van hun toekomst dan het inhakken op mensen die iets doen of zijn wat ze niet zint.

Scholen zijn er om kinderen zelfstandig te leren nadenken over de wereld, om zich vrij te maken van hun milieu. Op scholen, van welke gezindte ook, toon je die wereld. Spotprenten zijn vaak kwetsend, of ze nu anti-islam, antisemitisch, antikatholiek zijn of getuigen van akelige vrouwen- of homohaat. Kwetsen en gekwetst worden is niet prettig en vaak helemaal niet grappig.

Maar het is wel een basisrecht in onze democratie. Vrijheid van meningsuiting is ook het recht op onwelgevallige meningen en smakeloze uitingen. Andermans recht om te kwetsen gaat gepaard met jouw recht om daar woedend over te zijn en in woord en beeld op te reageren. Geweld en dreiging met geweld markeren de wettelijke grenzen, niet gekwetstheid. Als lessen burgerschap dáárover gaan, is het een nuttig vak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden