Opinie

Kwaliteitsmeting arts kan en moet beter

De site Zorgkaart Nederland is zeer populair bij de minister, bij verzekeraars en bij patiënten. Maar onderzoek toont aan dat de Zorgkaart ondeugdelijk is.

René Dijkgraaf is cardioloog.

Zorgkaart Nederland trekt elke maand ongeveer driekwart miljoen bezoekers, de site wordt door minister Schippers gezien als de gouden standaard voor kwaliteitsmeting. Patiënten plaatsen er anonieme beoordelingen over zorgverleners, maar niemand weet wat de resultaten daarvan precies waard zijn. Dat is opmerkelijk, want zorgverleners worden dagelijks door allerlei partijen geconfronteerd met hun plaats op deze ranglijst.

Zij moeten sowieso continu naar doorwaadbare plaatsen zoeken in de gestaag aanzwellende rivier aan 'meetinstrumenten', keurmerken en scorelijstjes. Die kosten de belastingbetaler tientallen miljoenen euro's per jaar. Er zijn ook perverse bijwerkingen, zoals het uitvoeren van behandelingen die niet bewezen nuttig zijn, om negatieve vinkjes op scorelijsten te vermijden.

Selectieve waardering

Het is daarom zeer interessant dat er onlangs een wetenschappelijk onderzoek naar Zorgkaart gepubliceerd is (Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde). De onderzoekers maken feilloos duidelijk dat Zorgkaart geen betrouwbaar beeld van zorgkwaliteit kán geven.

De patiëntselectie van Zorgkaart deugt niet: het is volstrekt onduidelijk of die beroerde recensie van een patiënt komt, of van de boze buurman van de dokter. Artsen kunnen het kaartje 'score mij' selectief aan blije patiënten geven (geloof me, dat gebeurt!). En, erger nog, zorginstellingen die bij Zorgkaart een profielpakket kopen, vergroten hun kansen op een goede beoordeling ten opzichte van andere.

Niet kwaliteit, maar marketing

Er is non-response bias: de ervaringen van respondenten verschillen hoogstwaarschijnlijk aanzienlijk van de ervaringen van patiënten die Zorgkaart níét invullen.

De bewijskracht van de gegeven rapportcijfers is zwak: slechts 7,6 procent van de beoordelingen van specialisten is - volgens de criteria van Zorgkaart zelf - statistisch valide.

De beoordelingen zeggen veel minder over zorgkwaliteit dan iedereen denkt: een deskundig arts die een kwartier uittrekt om uit te leggen dat een röntgenfoto echt niet nodig is, krijgt vaak een slechtere beoordeling dan degene die direct een longfoto aanvraagt. Privéklinieken als CCN die - tegen elk wetenschappelijk inzicht in - diagnostiek aanbieden aan wie het maar wil, scoren hoog. Tevreden patiënten kunnen dus juist slechte zorg gekregen hebben, en omgekeerd.

Vanwege de marktwerking zet Zorgkaart ziekenhuizen ertoe aan veel geld en energie te steken in het stijgen op de ranglijst. Die pogingen hebben meestal weinig met kwaliteit te maken, maar alles met marketing. Ze gaan ten koste van het aantal verpleegkundigen en ze leiden af van waar het in de zorg echt om gaat.

Reaguurders kunnen een dokter anoniem zwaar beschadigen: familie en vrienden komen dit soort drek vervolgens nog jaren op internet tegen. Daar is nauwelijks iets tegen te doen, al beweert Zorgkaart van wel.

Een vrouw bekijkt de internetsite www.zorgkaartNederland.nl. Beeld ANP Xtra

Betrouwbare feedback

Ten slotte wordt door marktwerkingsgelovigen de indruk gewekt dat mensen op grond van een ranglijst zouden kiezen voor ziekenhuizen buiten hun regio. In werkelijkheid gebeurt dat nauwelijks: mensen hebben vertrouwen in hun huisarts, die bijna altijd zaken doet met een vertrouwde specialist om de hoek. En zo hoort het ook.

Welk inzicht biedt Zorgkaart nog wel? Op dit moment hoofdzakelijk of een arts door de respondenten aardig gevonden wordt of niet: over diens deskundigheid leren we niet veel.

Hoe moet het dan wél?

Het is voor zorgverleners essentieel dat ze betrouwbare feedback krijgen van hun patiënten. Het is voor hen volstrekt onbelangrijk of hun ziekenhuis een 7,8 scoort of een 8,1; van dat soort cijfertjes raken alleen raden van bestuur en managers opgewonden.

Voor een gefundeerde keuze

De oplossing ligt voor de hand: enquêteer alle patiënten periodiek op een gestandaardiseerde manier, direct na hun bezoek aan de dokter of bij ontslag uit het ziekenhuis. Dan is er nauwelijks selectiebias meer en beroerde recensies komen van echte patiënten, die zelf kunnen kiezen of ze anoniem willen blijven of niet. Het uitvoeren van dit soort statistisch betrouwbare steekproeven kost een instelling relatief weinig tijd en geld en de Inspectie voor de Gezondheidszorg kan er eenvoudig toezicht op houden.

Vervolgens moeten deze beoordelingen, gecombineerd met échte kwaliteitsparameters (zodra die betrouwbaar zijn aan te leveren, dat is een uitdaging), geplaatst worden op de ziekenhuissite. Veel ziekenhuizen zijn hier overigens al serieus mee bezig.

Op deze manier krijgen zorgverleners eerlijke feedback over de kwaliteit van hun handelen en de patiënt kan gefundeerd kiezen tussen verschillende behandelaars, als hij of zij dat wil. Om een en ander te vergemakkelijken, kunnen de resultaten eventueel worden samengebracht op een eenvoudige, nette site. Zorgkaart Nederland kan intussen wel weg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden