ColumnLisa Bouyeure

Kunnen virtuele realiteiten ons menselijker maken?

null Beeld

Hoewel ik snel onder de douche was gesprongen, een te grote joggingbroek had aangetrokken en vervolgens met nat haar achter de computer mijn ontbijt naar binnen zat te lepelen, deed ik er daar alsnog een eeuwigheid over om me klaar te maken. Ik opende Snapchat, klikte mijn bitmoji aan – een naar mij gemodelleerd cartoontje dat me op de foto- en video-app vertegenwoordigt – en besloot mezelf een make-over te geven. Ik maakte mijn haar iets lichter (want zomer), trakteerde mezelf op grotere borsten (want 6 maanden zwanger), benadrukte eerlijkheidshalve ook maar meteen de wallen onder mijn ogen, zette een zonnebril op om die wallen weer te camoufleren en paste een enorme berg aan kleding en accessoires voor ik tevreden op ‘opslaan’ klikte.

Sinds vorige week kunnen Snapchatgebruikers hun bitmoji ook in 3D laten poseren en van gezichtsuitdrukkingen voorzien. Net echt. Of echt nep, want je weet dat ze ondertussen stoïcijns naar hun schermpje zitten te kijken, al dan niet in een te grote joggingbroek.

De bitmoji van Lisa Bouyeure, compleet met zonnebril die haar wallen camoufleert.  Beeld Snapchat
De bitmoji van Lisa Bouyeure, compleet met zonnebril die haar wallen camoufleert.Beeld Snapchat

Later op de dag las ik het onlangs gepubliceerde rapport Online ontspoord van het Rathenau Instituut. In opdracht van het WODC, het kenniscentrum van het ministerie van Justitie en Veiligheid, deed het instituut onderzoek naar schadelijk en immoreel gedrag op het Nederlandse internet. In het rapport staat een lange lijst aan ellende die door het internet wordt aangewakkerd of gefaciliteerd. Van eeuwenoude zaken als bedreiging en nepnieuwsverspreiding tot recentere fenomenen als shamesexting, sock puppeting, cryptofraude en extreme challenges.

Een van de mechanismen die als oorzaak worden genoemd is dat het internet door een gebrek aan tastbaarheid als kunstmatig kan worden ervaren. In een virtuele realiteit is het niet altijd duidelijk dat acties gevolgen hebben in de fysieke wereld, een account op sociale media kun je makkelijk ontmenselijken. En misschien, hoewel dit niet expliciet in het rapport wordt genoemd, kun je jezelf ook makkelijker loskoppelen van je socialemedia-zelf. Ik was het niet, het was mijn bitmoji.

Dan lopen er ook nog verschillende virtuele realiteiten door elkaar heen. Gameplatformen lijken bijvoorbeeld erg op gewone sociale media, constateren de onderzoekers, inclusief vriendenlijst en chatfunctie. Maar welke normen gelden waar? In de context van een vechtspelletje kan een ‘ik ruk je kop eraf’ nog enigszins vriendschappelijk worden uitgelegd, op Facebook komt het al grimmiger over.

Ondertussen splitst het internet zich verder af van de fysieke wereld. Veel socialemediagebruikers lijken al jaren niet meer op de beelden die ze delen, anders heet het op zijn minst body positive of ‘kwetsbaar’. Op een nieuwe datingapp gaan gebruikers schuil achter avatars in plaats van foto’s. Op Snapchat en spelletjesplatform Roblox worden onze cartoonversies aandachtiger gekleed dan wijzelf, en Mark Zuckerberg vertelde deze week aan investeerders dat hij van Facebook een ‘metaverse company’ wil maken, wat erop neerkomt dat gebruikers in de toekomst samen kunnen komen in virtuele ruimtes. ‘Je kunt het zien als een internet waar je in zit in plaats van alleen maar naar kijkt.’

Toch heb ik nog hoop dat de gewenning aan virtuele realiteiten onze online-zelven juist menselijker kan maken. Want hoe meer we erin opgaan, hoe tastbaarder zo’n omgeving lijkt. Het wordt weliswaar nooit de echte wereld, maar misschien wel een echte samenleving, met dezelfde normen en waarden.

Tijdens een rondje door de buurt denk ik er nog eens over na. Op mijn Snap Kaart zie ik hoe mijn bitmoji braaf met me mee wandelt, maar ik hou haar voor de zekerheid goed in de gaten.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden