Kroonprins snapt het niet

Mensen willen als koning geen zakenman die roem en succes uitstraalt; zij willen een vorst die de personificatie is van goed burgerschap

Wilhelmina, Juliana en Beatrix worden gezien als ware vorstinnen van het volk. De band tussen Nederland en Oranje is zo hecht dat zij onderdeel is geworden van de nationale identiteit.

Kritiek
En opeens daalt er uit de wolkenloze hemel kritiek neer op de koninklijke familie. Wat is hier aan de hand? Het Nederlandse volk roept de Oranjes tot de orde! Verschillende incidenten vormen de aanleiding.

Kroonprinses Máxima riep dat ‘de’ Nederlander niet bestaat; het kroonprinselijke gezin ging midden in de zomer skiën in Argentinië en Willem-Alexander deed succesvol een beroep op de rechter om verspreiding van kiekjes van deze vakantie te verbieden. De grootste steen des aanstoots is de bouw van een exorbitant luxueuze vakantievilla door Willem-Alexander in het straatarme Mozambique. Zelfs de trouwste onderdanen van hare Majesteit, de Oranjeverenigingen, gaat dit te ver.

De algemene opinie is dat de economische crisis de oorzaak is van de plotselinge storm van kritiek. In een situatie waarin het land moet bezuinigen, is het ongepast dat de toekomstige koning zich openlijk wentelt in luxe. Deze verklaring is ongetwijfeld waar. Ik veronderstel echter dat er ook een diepere oorzaak is. De band tussen vorstenhuis en volk is zelf aan het eroderen.

De taakopvatting van de kroonprins verschilt wezenlijk van die van zijn illustere voorgangsters en tegelijk hebben mensen andere ideeën over wat een goed leven is.
De Koning heeft vanouds een bijna mythische status omdat hij medebepalend is voor de identiteit van mensen. Door zijn hoge positie is hij voor iedereen duidelijk herkenbaar als gemeenschappelijk referentiepunt.

Modern
Een wijs heerser heeft een voorbeeldfunctie en geeft zijn onderdanen de mogelijkheid zich via hem met elkaar verbonden te voelen. Zonder de achtergrond van een groepsidentiteit is niemand in staat een eigen identiteit te ontwikkelen, ook niet de moderne individualistische mens.

Want een persoon is niet een entiteit op zichzelf, maar het resultaat van opvoeding, cultuur en individuele eigenschappen. Iedere Klaas, Marie en Ahmed voelt zich ook een Nederlander. Dit feit hoeft niet noodzakelijk uit te monden in eng nationalisme. Voornamelijk de leden van de rijke en intellectuele bovenlaag zijn kosmopolitisch ingesteld en definiëren zichzelf als wereldburger. Maar ook zij zijn lid van een gemeenschap, namelijk de internationale elite of de jetset.

Bindend
De bindende factor van een gemeenschap hoeft natuurlijk niet een koningshuis te zijn, maar in Nederland vervullen de Oranjes wel die rol. Wat de paus is voor de katholieken, zijn de Oranjes voor de Nederlanders. Dat juist een vooraanstaand lid van het Oranjehuis betoogde dat ‘de’ Nederlander niet bestaat, is dan ook net zo verwarrend als wanneer de paus zou beweren dat ‘de’ katholiek niet bestaat.

De koninginnen Wilhelmina en Juliana zagen hun ambt als een eervolle opdracht en een zware inhoudelijke taak en hun persoonlijk offer was dat zij geen normaal leven konden leiden. Beatrix staat in dezelfde traditie. De Oranjes zijn steenrijk, maar wat zij door hun levensstijl altijd hebben uitgedragen, is dat rijkdom niet vanzelf samengaat met plezier en dat plezier niet het hoogste doel is in het leven.

Deugdzaamheid
Zij laten zien dat deugdzaamheid en discipline nodig zijn om je in dienst te kunnen stellen van de gemeenschap en dat dat uiteindelijk leidt tot een zinvol bestaan. Zo’n houding past bij een volk waarvan de leden zichzelf zien als burgers die medeverantwoordelijk zijn voor hun leefomgeving.

En juist dat laatste ideaal staat onder druk. De moderne mens lijkt niet langer geëngageerd, maar wil vooral iets leuks meemaken. En kijk eens: de kroonprins en kroonprinses van Oranje begrijpen de tijdgeest. Zij doen allebei maatschappelijk belangrijk werk, maar willen in de eerste plaats een leuk privéleven en Willem-Alexander beschermt dat manhaftig.

Jetset
Máxima is het populairste lid van de koninklijke familie. Maar het wordt steeds zichtbaarder dat zij voor haar huwelijk al lid was van de internationale jetset en dat zij het bijbehorende leven nooit heeft willen opgeven. Natuurlijk heeft hun skivakantie midden in de zomer nieuwswaarde, omdat zo’n vakantie strijdig is met het beeld dat men heeft van een verstandig vorst die een inhoudelijke opdracht heeft.

Mensen hebben kennelijk nog steeds behoefte aan een zingevend kader en zij willen zich met elkaar verbonden voelen. Maar niet via een man die het imago krijgt van een captain of industry die weigert zijn riante bonus in te leveren.

Willem-Alexander is te veel opgegaan in de tijdgeest. Hij begrijpt daarom niet dat mensen in deze onttoverde wereld meer dan ooit een standaard nodig hebben waaraan zij hun eigen leven kunnen afmeten. Zij willen niet een popster of een zakenman die roem en succes uitstraalt, maar een vorst die de personificatie is van goed burgerschap.

Daarom is de kritiek op de Oranjefamilie uiteindelijk hoopgevend. Zij is een uiting van een morele herbezinning op een doorgeslagen ik-cultuur. Ik wens Willem-Alexander veel wijsheid toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.