OpinieFeiten voor bij de borrel

Krijgen vrouwelijke schrijvers meer erkenning, of lijkt dat maar zo?

Gaat het goed met de emancipatie van vrouwen in de literaire wereld? We zochten het uit.

null Beeld Bart Mijnster
Beeld Bart Mijnster

Bent u bijgekomen van het boekenbal? Of was u ook alwéér niet uitgenodigd? Het affiche van het Boekenbal oogde mooi divers, met een vrouw als schrijver van het Boekenweekgeschenk en een man met migrantenroots als schrijver van het essay. Maar is daarmee de achterstand van vrouwen ook ingelopen? Of is dit toeval en moet er nog wel wat veranderen aan de positie van vrouwen in de literatuur? Op de eerste dag van de Boekenweek en de dag voor Internationale vrouwendag kan het geen kwaad om relevante feiten over vrouwen en boeken bij de hand te hebben voor bij de borrel.

Voor de optimisten onder ons zijn de tekenen voor vrouwenemancipatie in de literatuur best gunstig. Het CPNB lijkt geschrokken van de ophef van vorig jaar, toen twee mannen mochten schrijven over het thema ‘De moeder de vrouw’. De organisatie belooft dat voor het Boekenweekgeschenk de komende vijf jaar even vaak mannen als vrouwen zullen worden gevraagd. Vergeleken met eerdere jaren is dat een grote koerswijziging. Tot nu toe was maar een kwart van de auteurs van het Boekenweekgeschenk vrouw. Een gelijke verdeling was er wel eens eerder: in de jaren 1947 tot 1952 en rond 1960. Dit kwam niet door ophef of door een feministische golf. In deze periode werd de schrijver van het geschenk gekozen op basis van een prijsvraag waarbij de inzendingen anoniem waren. Van de inzendingen waarbij de auteur onbekend was werd er dus even vaak een man als een vrouw gekozen. Eén van de winnaars was Hella Haasse, die uiteindelijk maar liefst drie Boekenweekgeschenken schreef.

De pessimisten zijn er echter niet gerust op dat deze koerswijziging lang zal aanhouden. Literatuuronderzoeker Corina Koolen van de UvA onderzocht in 2018 de invloed van het geslacht van de auteur op de perceptie van de kwaliteit van literatuur. Worden boeken geschreven door mannen eerder als literatuur gezien? Er zijn ongeveer evenveel vrouwelijke schrijvers als mannelijke, en vrouwen publiceren 40 procent van de literaire fictie. Het percentage recensies van boeken geschreven door vrouwen is minder dan een derde van het totaal, en vrouwen worden ook minder vaak genomineerd voor literaire prijzen. Zowel mannen als vrouwen vinden een boek geschreven door een vrouw minder literair, zo blijkt uit lezersonderzoek.

Is de situatie anders sinds dit onderzoek? De Volkskrant keek hoe dat in de jaren daarna is gegaan met de nominaties van de Libris literatuurprijs. De longlist was tussen 2017 en 2019 nog een behoorlijk mannelijke aangelegenheid. Maar dit jaar zijn er negen mannen en negen vrouwen genomineerd. Het kan zijn dat vrouwen sinds vorig jaar opeens betere boeken schrijven, maar dat zij eerder ondervertegenwoordigd waren lijkt ons waarschijnlijker. Of dit een eenmalige reactie op de ophef is of het begin van een trend kunnen we u nog niet vertellen.

Bij de borrel kunt u een mening kiezen. U kunt betogen dat in 2020 eindelijk de laatste restjes vooroordelen tegen vrouwen in de literaire wereld zijn weggevaagd. Libris en het CPNB zijn overstag. Maar een duidelijke trend naar gelijke vertegenwoordiging is er zeker nog niet te zien, dus u kunt ook verkondigen dat er nog best wat in te halen valt, en dat dit jaar qua emancipatie best eens een eenmalige uitschieter zou kunnen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden