Kracht schrikt af, terwijl zwakte provoceert

Europese veiligheid Poetin slaagt erin Europa te verdelen. Maar in Oekraïne staat de Europese vrede op het spel.

Julia Timo Sjenko en oud-premier van Oekraïne
Separatisten poseren in het op het Oekraïense leger - in weerwil van `Minsk' - veroverde Debaltseve. Beeld EPA
Separatisten poseren in het op het Oekraïense leger - in weerwil van `Minsk' - veroverde Debaltseve.Beeld EPA

De nieuwe wapenstilstand voor Oekraïne werd in Minsk ondertekend bijna precies een jaar nadat Russische troepen - met gemaskerde gezichten - de Krim binnenvielen. In de tussentijd zijn duizenden Oekraïners gedood; honderdduizenden werden vluchteling in hun eigen land. De Russische president Vladimir Poetin, erop gebrand met geweld de invloedssfeer te herstellen die het Sovjet/Russische rijk ooit bezat, heeft de regels aan zijn laars gelapt die de vrede in Europa waarborgden.

Toen Rusland begon met zijn poging Oekraïne te onderwerpen, zat ik nog in de gevangenis. Het bewind van president Janoekovitsj danste naar het pijpen van het Kremlin en mijn opsluiting eindigde louter dankzij de moed van miljoenen Oekraïners die de straat opgingen om zijn vertrek te eisen. Maar mijn bevrijding smaakt bitter, omdat toen ook de oorlog tegen mijn land begon.

Terugkeer

Nu, na een jaar van barbarij, sabotage en leugenachtigheid op een schaal die niet is vertoond sinds de nazi-heerschappij over Europa, hebben de leiders van Frankrijk, Duitsland, Rusland en Oekraïne een nieuw akkoord gesloten. Ik moet hopen dat dit akkoord - anders dan zijn voorganger - wel slaagt. De mensen van Donbass, onder bombardementen en onder beleg van Russische troepen en hun lokale trawanten, verdienen een terugkeer naar een normaal leven.

Natuurlijk hoop ik dat het akkoord Oekraïne vrede zal brengen. Maar zo'n uitkomst is onwaarschijnlijk, omdat een implementatiemechanisme ontbreekt. Vertrouwen op de goodwill van het Kremlin is roekeloos.

Oekraïne en zijn partners moeten een duidelijke strategie ontwikkelen voor het geval het jongste Minsk-akkoord wordt getorpedeerd. Daar hoort ook de levering bij van defensieve wapensystemen. Kracht schrikt immers af, terwijl zwakte provoceert. Oekraïne verdient ook een perspectief op een Euro-Atlantische toekomst. We hebben al een hoge prijs betaald voor onze Europese ambities.

Als Oekraïnes partners rechtshandhaving serieus nemen, moeten ze een aanklacht indienen tegen de leiders van het Kremlin bij het Internationaal Strafhof in Den Haag vanwege de verschillende oorlogsmisdaden die ze hebben begaan in Oekraïne.

Wij in Oekraïne hebben veel over onszelf geleerd - en over Rusland en Europa - tijdens dit jaar van beestachtigheid. We hebben in het lijden van ons land een nieuwe eenheid gevonden en een nieuwe vastberadenheid onze economie en maatschappij drastisch te hervormen: onze onafhankelijkheid hangt ervan af.

null Beeld AP
Beeld AP

Maar de aardbeving die Rusland veroorzaakte in Oekraïne heeft in heel Europa gevaarlijke breuklijnen blootgelegd. Poetin heeft het perfecte instrument gevonden om het Westen mee te verwarren en verdelen. En zijn politieke credo is simpel: wat hij kan verdelen, kan hij beheersen.

Het afgelopen jaar hebben we vanuit Oekraïne vaak met ongeloof toegekeken hoe Europa worstelde om het hoofd te bieden aan zo'n duidelijke daad van agressie. Zonder het neerhalen van MH17 boven rebellengebied, een daad die alle 298 mensen aan boord doodde, lijkt het twijfelachtig dat de VS en Europa het eens zouden zijn geworden over de economische sancties tegen Rusland.

Europa

De eerste breuklijn die Rusland aan de oppervlakte heeft gebracht, kan gevonden worden tussen de voormalige Oostbloklanden. Polen en de Baltische landen hebben Ruslands acties consequent afgekeurd en opgeroepen tot een ferm antwoord. Maar elders in de regio waren leiders er snel bij om de Russische invasie en annexatie van de Krim recht te praten, of te zeggen dat Rusland nu eenmaal te machtig is om te confronteren. Appeasement is springlevend in landen die beter zouden moeten weten.

En dan was er de creatie van zoiets als een vijfde colonne in heel Europa. De eurosceptische partijen van het continent, zowel linkse als rechtse, kijken naar Poetins autoritaire nationalisme als model voor het soort onvrije bewind dat ze zelf zouden willen vestigen als de EU uit elkaar spat. Het Kremlin financiert veel van deze partijen. Lenin zei ooit dat de kapitalisten het touw zouden verkopen waarmee ze zelf zouden worden opgehangen. Vandaag lijken Europese regeringen toe te staan dat Poetin de stemmen koopt waarmee hij de EU zal vernietigen.

Ultieme test

En dan heb je nog die andere Kremlin-aanhangers, zoals de zakenlieden die hunkeren naar een terugkeer van business as usual met Rusland, of de aloude academische apologeten voor de Sovjet-Unie. Peilingen tonen dat een belangrijke minderheid in Europa valt voor Poetins retoriek. Hij boekt dus vooruitgang met zijn strategie om de EU en de NAVO te splijten.

Laten we duidelijk zijn. Wat in Oekraïne gebeurt - en niet de financiële patstelling met Griekenland - is de ultieme test voor de Europese en transAtlantische eenheid. De breuklijnen die zich nu openbaren ondermijnen de fundamentele waarden van Europa's vrede en welvaart. Als die waarden in Oekraïne niet worden verdedigd, zullen ze ver voorbij onze grenzen ontrafelen. Een verdeeld Westen kan zich in deze crisis niet staande houden. Het is tijd om op te treden.

© Project Syndicate

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden