Opinie Gele hesjes

Koppel klimaatbeleid aan belastingstelsel

Verlaag de lasten van arbeid aan de onderkant én verhoog de lasten van milieuvervuilende bedrijven, betoogt adviseur klimaatfinanciering Gerbrand van Bork.

Gele hesjes-betoging in Rotterdam, 8 december 2018. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Sinds enkele weken steken protesten van de gele hesjes de kop op in Frankrijk en recent ook in België en Nederland. De gemene deler onder de protesten is volgens onder andere het SCP het gevoel van aantasting van bestaanszekerheid (inkomen, zorg, migratie) mede veroorzaakt door de uitholling van de koopkracht voor de lagere middenklasse. Thomas Piketty liet al zien dat de stijging van lonen al decennia achterblijft bij de winst- en vermogensstijging. Innovaties zoals ict en robotisering leiden tot baanonzekerheid en kunnen er in de toekomst voor zorgen dat veel meer routineachtig werk verdwijnt. De voorgestelde verhoging van accijnzen in Frankrijk is de toevallige ‘druppel’; het protest is breder en heeft te maken met deze terechte zorgen.

In dat licht is het niet goed te begrijpen dat het kabinet in het regeerakkoord heeft gekozen voor een minimale lastenverlichting. De samenvoeging van de tweede en derde schijf van de inkomstenbelasting naar 49 procent heeft vooral bescheiden positieve effecten voor de hogere middeninkomens. Aan de hoge arbeidskosten voor werkgevers van werknemers aan de onderkant wordt echter door dit kabinet (bijna) niets gedaan! Terwijl het juist de mensen met lagere en middeninkomens (in loondienst en zzp’ers) zijn die last ondervinden van enerzijds een lage netto koopkracht, maar qua loonkosten duur zijn ten opzichte van kapitaal (robotisering bijvoorbeeld). Kortom, om de baanzekerheid voor deze groepen te vergroten is een substantiële verlaging van arbeidskosten nodig bij tegelijkertijd een verbetering van hun besteedbaar inkomen. De lasten op arbeid voor deze groepen moeten dus fors omlaag om het aan de slag houden voor bedrijven aantrekkelijker te maken. Daarbij moeten ook de arbeidsongeschiktheids- en pensioenrisico’s voor de groter wordende groep van (laagbetaalde) zzp’ers aangepakt worden.

Groene hesjes

Hoe kunnen een dergelijke gerichte forse verlaging van inkomstenbelasting en het opzetten van basisvoorzieningen voor zzp’ers bekostigd worden? Hier zit de samenhang met klimaatbeleid: via serieuze vergroening van het belastingstelsel en het aanslaan van sectoren en partijen die nu nauwelijks of geen belasting betalen. Een voorbeeld hiervan is de luchtvaart: een sector die grote milieuschade veroorzaakt, maar feitelijk gesubsidieerd wordt. En dan niet heffen met symbolische, extreem lage tarieven van 7 euro per ticket (zoals nu door het kabinet voorgesteld). Dergelijke 7 euro-heffingen leiden volgens eerder onderzoek van adviesbureau CE Delft niet tot minder vliegbewegingen en mileuschade! Heffingen van 30-40 euro per ticket zijn zeker mogelijk (zonder uitwijk naar Duitsland en België te veroorzaken) en staan eerder in relatie tot de negatieve milieueffecten. Dit leidt al tot 1 tot 1,5 miljard euro per jaar aan opbrengsten voor de schatkist. Andere sectoren (olie, chemie, elektriciteit) kunnen via een CO2-belasting aangeslagen worden voor hun klimaatschade. Ook dit kan leiden tot enkele miljarden per jaar aan opbrengsten waaruit een deel van de broodnodige verlaging van het ‘laagste’ huidige tarief van 37 procent inkomstenbelasting betaald kan worden.

Een gerichte verlaging van de lasten op arbeid aan de onderkant en verhoging van lasten voor bedrijven die klimaatschade veroorzaken, is een serieuze optie om wat aan de zorgen van de bedreigde middenklasse te doen. Andersom heeft het klimaatbeleid ook draagvlak bij de lagere en middeninkomens nodig, omdat bijvoorbeeld de energierekening omhoog zal gaan. Om hiervoor meer dan te compenseren is een forse verlaging van het laagste tarief in de inkomstenbelasting onmisbaar. Voor draagvlak voor klimaatbeleid is een arbeidslastenverlichting noodzakelijk en voor de bekostiging van die lastenverlichting zijn instrumenten zoals een luchtvaartheffing en CO2-heffingen nodig. Het mes snijdt dan aan twee kanten. Juist nu de gele hesjes de koopkrachtissues aankaarten, is het niet goed te begrijpen dat politieke partijen dit thema niet goed oppakken.

Gerbrand van Bork is zelfstandig adviseur klimaatfinanciering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden