Opinie

Koningsgezinde krankzinnigheid kennen wij ook

In Thailand wordt op byzantijnse wijze afscheid genomen van koning Bhumibol. Maar wij 'nuchtere Nederlanders' kunnen er ook wat van, betoogt Thomas von der Dunk.

Beeld anp

Koning Bhumibol van Thailand is dood. Al twee weken. Dat zal U vast niet zijn ontgaan. En ook, dat dat ginds al twee weken lang het nieuws domineert en het openbare leven verlamt. Wat dat betreft heeft de Volkskrant-correspondent in Bangkok geluk. Want dat een koning dood gaat, dat gebeurt daar maar eens in de zeventig jaar.

Bovendien gaat dat gepaard met een vorm van byzantisme die bij ons 'nuchtere Nederlanders' op grote verbazing stuit. Dit overlijden gold als zo'n enorme gebeurtenis dat de militaire junta de tv voor een maand volledig wilde overnemen, om 24 uur lang ononderbroken de lof op de dode vorst te kunnen zingen. Als in die tijd de Derde Wereldoorlog tussen Rusland en Amerika was uitgebroken, had de Thaise tv-kijker dus pech gehad. Niet van belang.

Publieke rouw is verplicht, zoals recent een Thaise vrouw mocht ervaren, die daarvan te weinig getuigde en alsnog gedwongen werd letterlijk voor Bhumibols portret op de knieën te gaan. Kritiek op deze vertoning is taboe, laat staan dat je er met een spandoek naast kunt gaan staan, waarmee je dit allemaal bekritiseert.

Katholieke Thaise studenten brengen een eerbetoon aan de overleden Thaise koning. Beeld epa

Een poedel als luchtmaarschalk

Vanzelfsprekend staat in zo'n land op majesteitsschennis jaren gevangenisstraf. Dat geldt zelfs voor sarcastische opmerkingen over 's konings hond. En dat zulk animaal byzantinisme tot merkwaardige aberraties leidt, weten we sinds keizer Caligula. Die benoemde tweeduizend jaar terug zijn paard tot consul. De Thaise kroonprins Maha heeft zijn poedel Foo Foo tien jaar terug tot luchtmaarschalk bevorderd. Ook gekken blijven in hun exacte keuzes natuurlijk wel bij de tijd.

Maar voor U nu het hoofd schudt over zoveel gekkigheid: in mildere vorm duikt die ook bij ons op zodra het om de Oranjes gaat. Een bescheiden spandoekje op de Dam tegen de koning tijdens zijn kroning, om aan te geven dat je - net als die te weinig rouwende Thaise vrouw - het algemene volksgevoel ten aanzien van Ons Vorstenhuis niet deelt?

De anders zo gemoedelijke politie reageert dan even hysterisch als in het geval van een demonstratie tegen Zwarte Piet. Sinterklaas plus het duo WA & Maxima: zij zijn voor de voor elk rumoer allergische autoriteiten de onaantastbare pilaarheiligen waarop in dit land het hele maatschappelijk bestel rust.

En de Nederlandse tv trekt weliswaar geen dertig dagen voor een dode koning uit, maar toch wel dertig uur. Af en toe lijkt het Achtuur-journaal de directe spreekbuis van Paleis Noordeinde. Wordt er in Oranjekring gebaard, getrouwd of gestorven, dan verdringt en verdrinkt dat al het andere nieuws.

Ik herinner mij nog de Komst van Amalia eind 2003. Daarmee ging toen 25 van de 30 journaalminuten heen. Het was precies een week voordat Saddam Hoessein gevangen werd. Ik twijfel niet wat, indien beide op dezelfde zondag had plaats gevonden, als eerste aan bod was gekomen: de nieuwe baby en niet de oude boef.

De koninklijke familie aan boord van De Groene Draeck. Beeld anp

Verpatste kunst

Afgelopen dagen zijn de Oranjes opnieuw in twee opzichten - die op zich los van elkaar staan - op een opvallende manier in het nieuws gekomen. Twee gevallen die beide opnieuw het diepgewortelde byzantisme van de Haagse politiek jegens gekroonde hoofden illustreren: onze eigen koningsgezinde krankzinnigheid.

Zeker: in een minder extreme vorm dan in Thailand. Maar van het zelfbeeld van de 'nuchtere Nederlander' blijkt dan toch weinig. Eerst was er de fiscale deal van Piet de Jong, en vervolgens de biografie over Juliana van Jolande Withuis.

Die fiscale deal van toen leidde tot veel verontwaardigde reacties in de Kamer van nu, maar al die verontwaardiging leidt straks tot niets. Dat leert het verleden: dat de Kamer niet doorbijt en er niets verandert, zodat al het gedoe zich na verloop van tijd weer herhaalt. Datzelfde geldt voor het idiote studieloon van anderhalf miljoen dat Amalia op haar achttiende te wachten staat, of voor het verpatsen van kunst die een vorige koning ooit uit hoofde van zijn functie geschonken kreeg.

Nederland beschikt namelijk meestal over premiers die dan pal voor de kroon gaan staan, en alle bezwaren over excessieve regelingen of excessieve uitgaven ten koninklijke huize als 'populistisch' afwimpelen. Rutte heeft inmiddels een heel scala aan relativerende verkleinwoorden - bootje, steigertje, hekje, containertje - ontwikkeld, waarmee alles als naijverig gezeur kan worden afgedaan.

En dat voor een VVD-er! Die is toch van de partij die anders zo nauwlettend op onze belastingcenten past? En die, als er door een ambtelijke vergissing ook maar vijftig euro teveel aan een bijstandsmoeder is verstrekt, op hoge toon een drievoudige boete eist? Maar als het om de Oranjes gaat, ligt zij kwijlend als Foo Foo aan hun voeten. Die oranje kleur op haar verkiezingsposters zegt al genoeg.

En dan is, dankzij Withuis, ook nog onze kennis over Juliana verder verrijkt. Of misschien moeten we vooral zeggen: die over prins Bernhard. Als die thuis was, kon men als vrouw beter niet los op Soestdijk rondlopen. De prins werd dan nog octopusachtig handtastelijker dan Donald Trump. Net als laatstgenoemde dacht Bernhard dat hij alles kon maken, op welk vlak ook - en de Nederlandse politiek legde hem, als nuttige mascotte van het bedrijfsleven, al die decennia geen stroobreed in de weg. Bernhard heeft zich dat ook zelf eens laten ontvallen: niemand die hem ooit zei dat hij iets niet doen mocht - en dus meende hij dat hij alles mocht, en deed het ook gewoon.

Gezien wat inmiddels over hem bekend is - zijn schaamteloze ontrouw jegens Juliana die hem door hun huwelijk uit de armoede geholpen heeft, zijn corruptie en inhaligheid, zijn totale karakterloosheid - is het onbegrijpelijk dat Bernhard zo lang op handen gedragen is, en zelfs als een 'oorlogsheld' is gevierd. Montgomery wist dat in 1945 beter dan ons hele byzantijnse Den Haag in de halve eeuw daarna: houd die man in godsnaam van elke belangrijke beslissing weg.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden