Komt er een Iraans-Israëlische oorlog in Syrië?

NYT-column van de week

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu toont een stuk van de boven Israël neergeschoten drone tijdens een veiligheidsconferentie in München op 18 februari 2018. Foto AFP Beeld MSC 2018

Sinds de Iraanse Revolutie van 1979 bevechten Iran en Israël elkaar in de schaduw – door middel van bondgenoten, moordbrigades en cyberaanvallen, maar nooit als legers die elkaar op het slagveld ontmoeten. Dat zou nu kunnen veranderen en als dat gebeurt, zal dat grote gevolgen hebben voor Syrië, Libanon en het hele Midden-Oosten.

Ik ben ervan overtuigd dat beide kanten geen oorlog willen. Het zou een desastreus effect kunnen hebben op Israëls hightecheconomie en op Irans nu al instortende munteenheid. Maar Irans Revolutionaire Garde lijkt erop gespitst van Syrië een uitvalsbasis te maken van waaruit druk kan worden gezet op Israël. En Israël lijkt vastbesloten dat te voorkomen. De afgelopen weken zijn Israël en Iran voor het eerst in de geschiedenis begonnen elkaar directe tikken te geven in Syrië.

Er zijn al twee rondes geweest. De derde ronde, die nu in de lucht hangt, kan Syrië doen ontploffen.

Ronde Een was op 10 februari toen een Iraanse drone, gelanceerd door Quds-strijdkrachten vanaf een basis in centraal Syrië, door Israël werd neergeschoten in het Noord-Israëlische luchtruim. Volgens Israëls analyse was de missie van de drone, voorzien van explosieven, ‘een daad van sabotage op Israëlisch grondgebied’.

Als dat klopt, impliceert het dat de Quds-strijdkrachten – onder leiding van Irans militaire brein Qassem Suleimani – een echte militaire aanval op Israël probeerden te doen. ‘Hiermee begon een nieuwe periode, vertelde een hooggeplaatste Israëlische militair me. Dat deed het zeker, want in Ronde Twee voerden Israëlische gevechtsvliegtuigen een aanval uit op de basis in Syrië van waaruit de drone was gelanceerd – de eerste keer dat ze zich direct op een Iraans doel richtten. Zeven Quds-strijders werden gedood.

Israël wil de aanval bevestigen noch ontkennen, maar Iran zwoer wraak. Nu houdt de hele regio zijn adem in: komt er een Ronde Drie? Israëlische defensiefunctionarissen laten weten dat als Iran terugslaat, Israël een massale tegenaanval kan doen op Irans militaire infrastructuur in Syrië. Iran probeert daar een basis te vestigen, en fabrieken  voor het maken van raketten die met grotere precisie doelen in ­Israël zouden kunnen bestoken. Iran wil zulke raketten ook aan Hezbollah geven. Dat zal Israël niet laten gebeuren, zeggen Israëli’s.

De Israëlische regering zou deze week kaarten hebben uitgedeeld aan media met daarop vijf door Iran gerunde militaire bases in Syrië. De boodschap: ‘We weten jullie te vinden.’

Dat Iran legitieme veiligheidszorgen heeft in de Golf, begrijp ik. Maar wat doet Iran in Syrië? Quds-leider Suleimani lijkt bezig de Iraanse greep op delen van de soennitische wereld uit te breiden en zijn positie tegenover president Rouhani te verstevigen. De Quds-strijdkrachten hebben nu in meer of mindere mate – via hun bondgenoten – de macht over vier Arabische hoofdsteden: Damascus, Beiroet, Bagdad en Sana. Iran is de grootste ‘bezettingsmacht’ in de Arabische wereld geworden. Overspeelt Suleimani zijn hand? Al voor de incidenten met Israël vroegen veel Iraniërs zich af: waarom spendeert Iran miljarden dollars aan oorlogen in Syrië, Libanon en Jemen?

Dat is een van de redenen waarom Iran nog niet heeft teruggeslagen. Sterker, de Israëlische luchtaanval heeft, net als de Amerikaans-Brits-Franse luchtaanval daarna, de strategische kwetsbaarheid van Iran en Rusland in Syrië aangetoond. Hun troepen zijn machtig tegenover de rebellen, maar niet tegenover westerse landen en Israël.

‘Het beeld van Rusland als alleskunner is vernietigd’, schreef Anshel Pfeffer in dagblad Haaretz. ‘En de perceptie van macht is heel belangrijk in deze regio. Ruslands strijdkrachten zijn onvoldoende om het op te nemen tegen andere landen die in Syrië hebben opgetreden, en dat opnieuw zouden kunnen doen. De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Israël en Turkije – ze kunnen allemaal sneller grotere aantallen en beter uitgeruste troepen naar de regio sturen dan Rusland.’

Het lijkt erop dat Suleimani botst met zowel Poetin als Rouhani. De twee presidenten willen nu meer rust in Syrië, en zitten niet te wachten op een militair moeras of een operatie die hun financiële middelen uitput – door Suleimani, die van Syrië een arena maakt voor directe oorlog met Israël. Maar Suleimani heeft zich nooit laten afschrikken door financiële beperkingen. Iedereen wacht op zijn volgende stap. Eén ding is zeker. De status quo is onhoudbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.