ColumnKustaw Bessems

Komen we uit deze ellende met minstens evenveel vrijheid?

Dit lijkt me het moment om tegen de staat te zeggen: tot hier en niet verder. Geen mondkapjesplicht zonder democratisch tot stand gekomen wet. En al helemaal geen handhaving van de anderhalve meter achter onze voordeuren. Het eerste wordt komende week van kracht in drukke straten van Rotterdam en Amsterdam, voor het tweede loopt een aantal burgemeesters zich warm. Mark Boumans uit Doetinchem, lid van de voorheen liberale VVD, roept enthousiast om ‘het recht om bij mensen binnen te kijken’.

Soms lijkt het of meningsverschillen over coronamaatregelen alleen gaan over nut en haalbaarheid. Maar daarachter ligt een weging van waarden. Wat onder meer op het spel staat: komen we uit deze ellende met minstens evenveel vrijheid?

Het pijnlijke is dat we nu aantastingen van vrijheden moeten aanvaarden om ze voor later veilig te stellen. Bedenk hoe ver dat is gegaan: we werden bestraft als we te dicht bij elkaar stonden op straat. Gisteren fietste ik door de Amsterdamse binnenstad, waar gewinkeld werd, geflaneerd, gedronken, gezoend en gezongen. Niet behulpzaam om besmettingen te voorkomen, wel een nuttige herinnering aan de diepmenselijke hunkering naar onbevangenheid die nu aandacht tekort komt.

Bijna had hij me, de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb, toen hij de mondkapjesplicht toelichtte. Want het was een verademing om een bestuurder te horen die tot het uiterste wil gaan, die zichzelf nooit wil kunnen verwijten dat hij een middel onbenut heeft gelaten. Bij de susbrigade die landelijk het coronabeleid bepaalt, ontbreekt die gedrevenheid.

Maar nee. Niet dit, niet zo.

Had uit voorzorg een positief advies gegeven voor die mondneusmaskers. Had mensen voorgelicht over het best werkende exemplaar dat ruim beschikbaar is. Had hun aangeraden een voorraadje in huis te halen voor grote uitbraken.

Maar tegen de klippen op zeggen, zoals het kabinet nu doet, dat die maskers niets uithalen – zelfs kwaad kunnen – en dan wel burgemeesters bij wijze van ‘experiment’ een plicht laten opleggen om ‘gedragsverandering’ te bewerkstelligen? Het kapje slechts als wandelende herinnering aan het virus? Bind dan gewoon een bel om onze nek.

De Grondwet is geen hobby voor staatsrechtgeleerden, maar een beschermende laag tegen dit soort onbehouwen staatsdwang. Maak je daar een gat in, dan stroomt er al snel meer drek doorheen. Zo wil Aboutaleb alle door de GGD aangeraden quarantaines kunnen afdwingen. En zijn collega’s fantaseren dus over het opbreken van al te innige gezelschappen in de huiskamers.

Dat maatregelen op grond van ondemocratische noodverordeningen werden genomen toen het in maart uit de klauwen liep, is tot daaraan toe. Nu is daar geen excuus meer voor. Eerst netjes regelen in de wet. (Joehoe, Tweede Kamer!)

Wanneer je pleit voor snel en grondig overheidsoptreden tegen de verspreiding van covid-19, wordt dat algauw verward met goedkeuring van verregaande ingrepen in de persoonlijke levenssfeer. Het is andersom: hoe beter de overheid haar werk doet, des te minder ingrepen nodig zijn.

Dus strikt zijn aan de grens, voor een natiestaat de aangewezen plek om controles uit te voeren, in plaats van mensen opsluiten in hun eigen stad. Vrijwillig testen niet ontmoedigen met lange wachttijden en grote afstanden. Minutieus brononderzoek doen, maar ieder de vrijheid laten om een nauw contact niet te noemen. Regionale lockdowns wettelijk en praktisch voorbereiden als laatste redmiddel, omdat we nooit meer een landelijke willen. Een betere uitrusting voor medewerkers in de verpleeghuizen, om bewoners een mensonterend einde te besparen.

Aboutaleb zegt: ga maar naar de rechter als een boete je niet zint. Hopelijk doet iemand dat snel. En staat er ooit een functionaris bij u op de stoep die wil controleren of verschillende huishoudens elkaar binnen niet stiekem in de armen zijn gevallen? Niet opendoen. Ze beuken de deur maar in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden