Koester aandeelhouders

Aandeelhouders richten zich op rendement en dat moet zo blijven, want dat verrijkt Nederland

de opinieredactie

Na twee jaar kredietcrisis zijn we eruit. ‘We’ve got him’, klinkt het in commissies, columns en Den Haag. Wie? De aandeelhouder – hij heeft het gedaan.
Het rapport van de commissie-Maas over de toekomst van het Nederlandse bankenstelsel is het meest recente en het meest expliciete voorbeeld van dit antiaandeelhoudersdenken.

Bankwezen
Maas stelt dat er een ‘fundamentele mentaliteitswijziging en heroriëntatie’ in het bankwezen nodig is. Voortaan moeten spaarders en klanten centraal staan in de afwegingen van bankbestuurders. Een week eerder klonk eenzelfde sentiment in het ‘Herenakkoord’ dat minister Bos van Financiën sloot met bankiers .

De redenering is deze: aandeelhouders dwongen bankbestuurders op korte termijn aantrekkelijke winstcijfers te laten zien. Onder deze druk moesten deze managers wel onverantwoorde risico’s nemen. Toen die zich materialiseerden, was iedereen de dupe: klanten, medewerkers en uiteindelijk ook belastingbetalers.

Onjuist

Dat is een onjuiste voorstelling van zaken. Aandeelhouders zijn niet in een positie bestuurders ergens toe te dwingen. Bestuurders hebben de verantwoordelijkheid debelangen rond een onderneming af te wegen: werknemers willen meer verdienen, klanten willen minder betalen en aandeelhouders willen meer rendement. Wie in deze balanceeroefening te veel naar één kant doorslaat, doet zijn werk niet goed. Gehuil is dan niet op zijn plaats.

De gerichtheid van aandeelhouders op rendement is een van de drijvende krachten achter onze welvaart. Door bedrijven te laten concurreren om risicodragend kapitaal, zorgen aandeelhouders ervoor dat dit durfgeld wordt ingezet op de plekken waar dat het productiefst kan worden aangewend.

Gedwee
Maar aandeelhouders in Nederlandse beursfondsen zijn een erg gedwee volkje. In totaal werden vorig jaar op aandeelhoudersvergaderingen in Nederland 1.650 agendapunten in stemming gebracht. Hiervan werden er slechts 4 door de vergadering afgestemd. Dat is geen sprinkhanengedrag, maar wandelende takkengedrag

Deze weinig kritische , om niet te zeggen comateuze, houding is niet terug te voeren op het feit dat aandeelhouders hier niets te wensen over hebben – Nederland staat 104de op de Wereldbankranglijst van landen waar beleggers bescherming genieten, samen met Tonga en Wit-Rusland.

Kortetermijnwinst
Wat is er dan aan de hand? De problemen in de bankwereld hebben wel degelijk te maken met een te grote nadruk op kortetermijnwinst. En dit heeft inderdaad een relatie met een interpretatie van aandeelhouderswaarde – een misleidende en schadelijke interpretatie, waarin winstgroei per kwartaal heilig was verklaard. Maar een overspannen nadruk op kwartaalcijfers nodigt uit tot fraude en negeert de oude koopmanswaarheid dat de kost voor de baat uitgaat.

Helaas zijn veel variabele beloningspakketten (deels) gebaseerd op deze kortetermijnindicatoren. Ze zijn kwantificeerbaar en objectief en daarmee een gemakkelijke manier om met het management ‘af te rekenen’. Inderdaad, aandeelhouders hadden kritischer moeten zijn op deze elementen van het beloningsbeleid.

Beloningsbeleid
Het is dus terecht dat ook de commissie-Maas zich uitspreekt voor meer nadruk op de lange termijn in het beloningsbeleid. Maar het is zonde als aandeelhouderswaarde als doel van de onderneming ook maar gelijk bij het grof vuil wordt gezet. Wie op zoek is naar een duurzame, op de lange termijn gerichte manier van ondernemen, waarin alle ‘stakeholders’ aan bod komen, komt uit op aandeelhouderswaarde.

Immers: aandeelhouders staan achteraan in de rij. Voor de onderneming dividend uitkeert, is eerst iedereen met een contractuele aanspraak aan de beurt: klanten, werknemers, leveranciers, bankiers en andere schuldeisers.

Sjoemelen
Met die volgorde valt niet te sjoemelen. Wie, om aandeelhouders meer te kunnen betalen, zijn klanten meer in rekening brengt of zijn werknemers minder betaalt dan de concurrentie, heeft geen lang leven als ondernemer. Alleen wie werkelijke waarde creëert – met alle betrokken stakeholders heeft een kans aandeelhouders een rendement te kunnen bieden.

En natuurlijk moet daarbij de klant koning zijn – die moet, vrijwillig, iedere keer weer de keuze maken voor deze aanbieder. En dus moet de prijs, de kwaliteit, de service en de glimlach van het meisje bij de kassa die van alle andere marktpartijen overtreffen.

De klant kan immers altijd kiezen voor een concurrent. Ook kan dat alleen door een goede werkgever te zijn. Wat zeg ik: de beste werkgever voor die werknemers die je nodig hebt om je klanten te bieden wat je ze belooft.

Succes
Zo bezien is aandeelhouderswaarde de meetlat waarmee het succes van de ondernemer wordt gepeild. En iedereen die gebaat is bij dit succes profiteert van een hoge score langs deze lat.

Aandeelhouderswaarde negeren leidt niet tot beter presterende bedrijven, zoals kinderen het niet beter gaan doen op school als we stoppen ze rapportcijfers te geven. Integendeel. Bovendien zullen aandeelhouders, die hun geld op talloze manieren kunnen beleggen, minder geneigd zijn aandelen in Nederlandse bedrijven te kopen.

De hogere kapitaalkosten die dit met zich meebrengt, vertalen zich in duurdere producten, hogere werkloosheid en uiteindelijk in lagere economische groei. Dat is een hoge prijs.

De snelste weg uit de crisis ligt in het nastreven van echte aandeelhouderswaarde.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden