Opinie The Big Picture

Koerden betalen prijs van Europa’s geopolitieke tekort

Een vrouw stapt met haar kind in een bus die ze evacueert uit Noordoost-Syrië. Beeld AFP

Wat doet Europa? Die vraag behoort tot de vaste redactiereflexen bij een internationale crisis. Het vaste antwoord: Europa doet niks.

Ik overdrijf, maar de Turkse inval in Noord-Syrië legt onverbiddelijk Europa’s geopolitieke tekort bloot. Josep Borrell, de Spanjaard die straks de hoogste Europese diplomaat hoopt te worden, zegt het zelf: ‘De Europese Unie moet leren de taal van de macht te gebruiken.’

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De EU is een complex dier, verzuchtte Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker vorige week in de Volkskrant. ‘Je hebt 28 lidstaten, 28 regeringen, meer dan 120 regeringspartijen en zo’n 700 Europarlementariërs. Alles en allemaal met eigen ideeën, gevoeligheden en eigenaardigheden.’ Om iedereen met één mond te laten spreken is al een hele toer, laat staan dat ze zich ook nog de taal van de macht eigen maken. Het dier mist tanden, anders dan Erdogan, Poetin en Trump.

Aan militaire ambities ontbreekt het de EU niet. Zij wil de defensiecapaciteit verwerven om desnoods in haar eentje te kunnen optreden. Onder druk van Trump en de Brexit wordt er hard aan gewerkt, maar je vraagt je af waarom de EU dan niet op het idee is gekomen om deze zomer positief te reageren op Trumps verzoek militairen naar Noord-Syrië te sturen om de duizend Amerikaanse troepen daar te ondersteunen.

De manschappen hadden kunnen worden geput uit de EU-battlegroups. Tot de vorming van deze snel inzetbare gevechtseenheden werd in 2004 besloten, maar ze kwamen nooit in actie. Syrië zou een mooie primeur hebben opgeleverd. De EU had zich in één klap militair op de kaart gezet voor een nobel doel: het beschermen van de Koerden, met wie iedereen in Europa zo meeleeft.

Ook zou het evident in het eigen belang zijn geweest: door de terugtrekking van de Amerikaanse militairen uit het gebied en de Turkse aanval op de Koerden, vreest Europa momenteel de massale komst van vluchtelingen en ontsnapte IS-strijders. Dat had men kunnen voorkomen als er Europese troepen waren gestationeerd die Erdogan hadden kunnen afschrikken na de Amerikaanse aftocht. De actie zou bovendien een gebaar zijn geweest aan Trump: zie je wel, wij ontlasten Amerika zoals jij wilt.

Plus-plus-plus: je helpt de Koerden, jezelf en Trump. Natuurlijk zouden er minpunten zijn aangedragen. Ongetwijfeld zou een Nederlands Kamerlid hebben gewezen op het ontbreken van een volkenrechtelijk mandaat voor een Europese missie in Syrië. Maar schuurt dat niet met de Europese boosheid over het vertrek van de Amerikanen: die zaten er toch ook zonder een expliciet VN-mandaat? Mag dat dan wel? Voorts zou zijn opgeworpen dat de EU-battlegroups er niet zijn voor langlopende operaties.

Tsja. De huidige wereld is out of the box, straks kruipen IS-strijders out of the box, durf dan ook eens zelf out of the box te denken. Zo fijn is het niet om straks tegen de Koerden te moeten zeggen: jullie zijn vermalen tussen de raderen van Erdogan, Assad en Poetin, maar gelukkig: het internationaal recht en onze regels staan nog overeind.

Europa moet uiteraard van ver komen. Op een EU-site staat de tekst: ‘Hoewel battlegroups sinds 2007 volledig operationeel zijn en hun waarde hebben bewezen als instrument voor defensiesamenwerking en -transformatie, hebben vraagstukken omtrent politieke wil, bruikbaarheid en financiële solidariteit belet dat ze werden ingezet.’ Bepaald niet de taal van de macht.

Mijn bespiegeling over de EU als geopolitieke krachtpatser die troepen naar Syrië stuurt,  is een gedachteoefening van een bureaustoelstrateeg. Maar stel je voor dat er deze zomer Europese leiders waren opgestaan die hadden gezegd: laten we stoppen met plussen en minnen en het gewoon doen. Hoe meer ik hierover nadenk des te meer krijg ik het gevoel van een gemiste kans voor Europa. De rekening betalen de Koerden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden