Opinie

Kloof tussen bestuur en burger is juist verkleind

Het is een illusie dat procedurele of kiesstelselveranderingen de ontevredenheid zullen wegnemen.

Inspraakavond in Den HaagBeeld anp

In Opinie & Debat van 13 juni houdt Adriejan van Veen een pleidooi voor meer inspraak en de invoering van een districtenstelsel. Hij meent dat er een toenemende kloof is tussen politiek en burger. De mogelijkheid van burgers om invloed uit te oefenen zou de laatste decennia zijn afgenomen en de politieke partijen zouden sinds de jaren '70 de benoemingen van bestuurders en ambtenaren hebben gemonopoliseerd.

Op Van Veens analyse van hoe het vroeger ging - namelijk beter - valt veel af te dingen.

Mijn eerste confrontatie met het idee dat er een groeiende kloof zou zijn tussen bestuur en burgers dateert uit de jaren '80. Toen werd publiekelijk gediscussieerd over de situering van de vijfde baan van Schiphol. Op tientallen inspraakavonden kwamen honderden burgers hun mening geven over de verschillende varianten. In kranten werden voor en tegens ervan breed en vaak diepgaand besproken.

Toen enige decennia eerder het nieuwe Schiphol werd gepland, ontbrak nagenoeg elke publieke discussie. Die beperkte zich tot enige tientallen bestuurders en ambtenaren. Maar nu kon iedereen die over de vijfde baan mee wilde discussiëren dat doen, en velen deden het.

Uiteindelijk koos de Tweede Kamer voor de polderbaan. De discussie over Schiphol was onderdeel van een voorheen ongekende hausse aan inspraak op lokaal, provinciaal en landelijk niveau en daar werd druk gebruik van gemaakt. Groeiende kloof? Het tegendeel was het geval.

Ook de benoeming van bestuurders en hoge ambtenaren zou sinds de jaren '70 zijn gemonopoliseerd door steeds kleiner wordende politieke partijen, meent Van Veen. Maar juist in de jaren '60 werd het doorbreken van de tot dan toe gesloten en geheime benoemingsprocedures een politiek issue. Benoemingen zijn daarna steeds opener geworden. Gemeenten moesten vroeger maar afwachten wie ze als burgemeester kregen, tegenwoordig kiest de facto de raad naast de wethouders ook de burgemeester.

De polderbaanBeeld anp

Daarbij lijkt het erop dat er steeds meer benoemingen plaatsvinden van partijloze burgemeesters. Of er reden tot tevredenheid is, kan zeker betwist worden, maar spreken van een toegenomen monopolisering door politieke partijen is onzin.

Men kan ontevreden zijn over het democratisch gehalte van het publieke bestuur. Maar het beeld van een almaar toenemende kloof tussen burger en bestuur klopt niet en kan niet als basis dienen voor verbeteringen. Daarvoor hebben we juist nuchtere analyses nodig, zonder dramatische beelden van wat er aan de hand is. Volgens Thierry Baudet (van het Oekraïnereferendum) is de democratische revolutie dit voorjaar begonnen. Tja.

De afstand tussen bestuur en bestuurden kent vele dimensies. Het spreken van een of de kloof is te diffuus om als analyse te dienen. De ontevredenheid die nu op veel plaatsen zo krachtig naar buiten komt, gaat niet over procedures van verkiezingen en inspraak. Die ontevredenheid was er altijd al in een meer sluimerende vorm. Vroeger werd er in cafés en op verjaardagen ook van harte geklaagd over het politieke bestuur.

Maar nu is de publieke zichtbaarheid van dat geklaag veel groter. De populisten stellen dat er meer naar het volk geluisterd moet worden. Mijn indruk is dat de stem van het volk nog nooit zo krachtig heeft geklonken als nu. Je moet die wel horen.

De kloof is wat dit betreft nog nooit zo klein geweest. Wat het volk wil, is daarmee nog niet duidelijk. Met veel van de onder die vlag geuite opinies ben ik het van harte oneens en ik ben niet de enige. Niemand moet de illusie hebben dat procedurele of kiesstelselveranderingen die ontevredenheid zullen wegnemen. Meer dan veel discussie met degenen die daarvoor open staan, zit er niet in, vrees ik.

Dirk Fuite is gepensioneerd consultant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden