OpinieKlimaatmaatregelen

Klimaatwetenschappers gebruiken geen glazen bol, maar baseren projecties op wetmatigheden

‘Juridisch activisme’? Er zijn juist meer klimaatmaatregelen nodig, betoogt Tim Bleeker.

IJsschotsen smelten weg in Argentinië.Beeld Getty

Afgelopen zaterdag deed Martin Sommer zijn best het klimaatprobleem te bagatelliseren in een opiniestuk over de Urgenda-uitspraak. De Hoge Raad bekrachtigt het door Urgenda verzochte klimaatbevel, waardoor Nederland nu definitief verplicht is zijn broeikasgasuitstoot in 2020 met 25 procent te reduceren ten opzichte van 1990. Sommer hekelt het dystopische toekomstbeeld dat de Hoge Raad hanteert en noemt het klimaatbevel ‘activistisch’. Ter illustratie van de onbetrouwbaarheid van voorspellingen, verwijst hij naar de uitspraak van staatsrechtgeleerde Elzinga dat er ‘0 procent kans is dat ­Urgenda de klimaatzaak zou winnen’. Die voorspelling bleek onjuist, maar dat zegt niet veel: er ­waren ook hoogleraren die erop vertrouwden dat het klimaat­bevel overeind zou blijven.

Elzinga verkondigde naar aanleiding van de Urgenda-uitspraak, met een stelligheid die niet overeenkomt met de kracht van zijn redenering, dat de ‘invoering van een algemeen vuurwerkverbod 100 procent zeker is’ (en dat alles in hoofdletters). Met zulke uitspraken snap ik dat Sommers vertrouwen in toekomstvoorspellingen een deuk heeft opgelopen.

Gelukkig is het klimaat voorspelbaarder dan de uitkomst van een rechtszaak. Klimaatwetenschappers hebben geen glazen bol nodig, maar baseren hun projecties op metingen en natuurkundige wetmatigheden. Broeikasgassen houden warmte vast, als er meer in de lagere atmosfeer komen, warmt de aarde op. Dan verandert het klimaat: ijs smelt, de zeespiegel stijgt, droge plekken worden droger, natte plekken worden natter, weersextremen nemen toe, et cetera.

Het toekomstbeeld dat ten grondslag ligt aan de klimaatvorderingen, is gebaseerd op de klimaatwetenschappelijk gezien gegronde vrees dat er te weinig gebeurt om deze risico’s te minimaliseren. Ik vraag me daarom af waar de klimaatrechtszaakfobie van Sommer vandaan komt. Is hij een klimaatontkenner? Dat zou zorgwekkend zijn; want je mag hopen dat een ervaren en invloedrijke journalist feiten van fictie kan onderscheiden. Sommers laatste column over Urgenda bevat in ieder geval enkele onjuistheden. Hij schrijft bijvoorbeeld dat de Staat een boete moet betalen als er eind dit jaar niet voldoende CO2 is bezuinigd. Dat is onzin: Urgenda vordert geen schadevergoeding (laat staan een boete), maar een rechterlijk bevel. Urgenda heeft niet eens om een dwangsom gevraagd als stok achter de deur.

Bovendien zijn de Nederlandse ­klimaatdoelstellingen ambitieuzer dan hij suggereert. In 2007 was Nederland voornemens zijn uitstoot in 2020 niet met 25 procent maar met 30 procent te reduceren. Verder schreef de minister van VROM destijds aan de Kamer dat 25-40 procent emissiereductie in 2020 nodig was om op ‘een geloofwaardig traject te blijven om de 2-gradendoelstelling binnen bereik te houden’. Merk op: die 2-gradendoelstelling is achterhaald. Onderhand wordt aangenomen, ook door de Nederlandse Staat, dat de opwarming van de aarde tot ruim onder de 2 graden moet blijven, bij voorkeur 1,5 graden. Dus de 25-40 procentsnorm voor 2020 is nog aan de lage kant. Ook gelet op de ambities van de Staat is het klimaatbevel van 25 procent niet opzienbarend. Om op schema te liggen voor de doelen van 2030 en 2050 uit de Klimaatwet, moet Nederland in 2020 28 procent reductie bewerkstelligen. Ook uit de Klimaat- en Energieverkenning 2019 volgt dat de Staat op korte termijn zijn klimaatinspanningen moet verhogen om zijn eigen doelen te halen.

Links- of rechtsom, meer klimaatmaatregelen zijn nodig. Ondanks de ‘behoefte aan juridisch activisme’, zoals Sommer hoogleraar Jaap Spier citeert, is het klimaatbevel van 25 procent CO2-reductie in 2020 nog conservatief te noemen. Dat klimaatverandering impact kan hebben op het recht op leven en welzijn is evident. Door zeespiegelstijging kan Nederland op termijn voor een groot deel onbewoonbaar worden, om nog maar niet te spreken van de gevolgen voor eilandstaten. Zoals Spier elders stelde: voor het oordeel dat overheden klimaatverplichtingen hebben, hoeft de rechter slechts het bestaande recht toe te passen. Dat is geen activisme, dat is zijn taak.

Tim Bleeker is promovendus milieuaansprakelijkheid aan de Universiteit Utrecht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden