Opinie Klimaatdebat

Klimaatstaker heeft weinig op met ecomodernisme

Magnetrons voor de Derde Wereld? Kernenergie? Het klimaatdebat dreigt zo de verkeerde kant op te gaan, betoogt Jan-Willem Anker.

Deelnemers tijdens de klimaatstaking. Terwijl de klimaattop van de VN in New York plaatsvindt, lopen wereldwijd klimaatactivisten mee in klimaatmarsen. Beeld ANP / Freek van den Bergh

In aanloop naar de klimaatstaking op vrijdag 27 september publiceerde journalist en ecomodernist Ralf Bodelier een brief gericht aan de klimaatstakers, waartoe hij net als ik behoorde, om aandacht te vragen voor de gevolgen van de klimaatcrisis voor de ‘honderden miljoenen extreem arme mensen wereldwijd’. Het ging hem erom de aandacht te vestigen op hun groeiende energiebehoefte en hun morele recht om met behulp van betaalbare brandstoffen hun levens te verbeteren. Volgens Bodelier verlangen de allerarmsten naar dezelfde levensstandaard als ‘u en ik’ en moeten zij zich kunnen wapenen tegen de gevolgen van de klimaatopwarming, waar zij niet eens de oorzaak van zijn. In zijn brief doet hij drie voorstellen om klimaatopwarming en deze groeiende energiebehoefte aan te pakken.

Veel in zijn betoog klinkt mooi, maar is problematisch. Het begint al met de terminologie. Laten we het voortaan over ‘klimaatopwarming’ of ‘klimaatcrisis’ hebben. Die termen raken tenminste aan de ernst van de situatie. Klimaatverandering is een onprecieze term die de opwarming op subtiele wijze bagatelliseert. Bij The Guardian hebben ze dat inmiddels begrepen. Ook Le Monde heeft het al jaren over ‘réchauffement climatique’.

Daarnaast begrijp ik niet waar hij zijn claim op baseert dat de allerarmsten naar dezelfde levensstandaard verlangen als ‘u en ik’. Daarbij gaat hij er ten eerste nogal gemakkelijk van uit dat u en ik dezelfde levensstandaard hebben. Maar nog veel belangrijker: het blijft heel vaag wie hij met de allerarmsten bedoelt. Hij voert ‘een dorp in India of een sloppenwijk in Malawi’ op en ‘Afrika en Azië’, maar dat zijn retorische vehikels.

Ook vliegt hij nogal uit de bocht met zijn bewering dat zij zelfs verlangen naar magnetrons. Op de klimaatstaking heeft hij inmiddels kunnen luisteren naar afgevaardigden van de Molukse en Zuid-Surinaamse gemeenschap, deel uitmakend van het ‘inheems blok’, toch niet de allerrijksten. Zij spraken vooral hun zorgen uit over de gevolgen van klimaatopwarming, de bedreiging voor hun culturen en leefgemeenschappen en ijverden niet voor meer energie.

Alarmisme

Ook op zijn voorstellen valt nogal wat af te dingen. Ten eerste schrijft hij dat we ons niet gek moeten laten maken door ‘paniekzaaiers en alarmisten’ die roepen dat de wereld vergaat, want dat zou tot een wereldwijd verbod op fossiele brandstoffen kunnen leiden, met alle gevolgen voor de allerarmsten. Die suggestie is absurd, want wie zou zo’n verbod kunnen doorvoeren? Daarnaast roept niemand dat de wereld vergaat. Er is bij velen een gevoel van urgentie en Greta Thunberg maakt zich zorgen om de zesde massa-extinctie. Maar dat is toch iets heel anders. Eigenlijk maakt hij zich schuldig aan een hoger alarmisme − alarmisme om een alarmisme dat niet bestaat.

Bodeliers tweede voorstel bevat een pleidooi voor kernenergie en andere technologische oplossingen. Als ecomodernist verkeert hij in veronderstelling dat we leven in een wereld waar de energievoorraad in potentie oneindig is. Maar daarmee onderschat hij de vele bezwaren die er aan kernenergie kleven, zoals het verband met nucleaire wapens. Die onderschatting heeft te maken met wat je een ecomodernistisch dogma kunt noemen: al onze problemen kunnen door de wonderen van de wetenschap worden opgelost, om maar geen grote gedragsveranderingen zoals een grootschalige vermindering van de vleesconsumptie via beleid te hoeven accepteren.

Star

Uit een dergelijke houding spreekt een nogal starre omgang met vrijheid, vrijheid wordt verabsoluteerd, zelfs wanneer deze schadelijke gevolgen heeft voor al het leven op deze planeet. Prima dus om meer te investeren in adaptatie, zoals zijn laatste voorstel klinkt, maar die investeringen zullen gepaard moeten gaan met een andere manier van leven. Dat wij als Nederlanders moeten ‘consuminderen’ noemt hij ‘wellicht geen gek idee’, maar dat is juist van cruciaal belang om opwarming tegen te gaan en om armere landen een hoger welvaartsniveau te gunnen. Zo wordt de (momenteel) beschikbare hoeveelheid energie mondiaal een stuk rechtvaardiger verdeeld. Als Bodelier in Den Haag om zich heen heeft gekeken en geluisterd, dan weet hij nu dat door velen juist dáárvoor werd geprotesteerd.

Jan-Willem Anker is schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden