Opinie Klimaatscepticisme

Klimaatsceptische Erdal Balci geeft vooral blijk van mooischrijverij

De column van Erdal Balci over ‘zwartmakerij van de mens’ riep veel reacties op in de sfeer van ‘dit lijkt verdacht veel op complotdenken’. Geograaf Jaap Plaisier reageert: ‘Balci's column heeft met ‘realisme’ niks van doen. Wetenschappers en activisten wijzen op de risico’s van een aanzienlijke, verdere antropogene opwarming van de aarde, dat heeft niets met zelfhaat of antimodernisme te maken.’

Kinderen spelen op smeltende ijsblokken in een door klimaatverandering getroffen Eskimo dorp in de Yukon Delta in Alaska. Beeld AFP

Columnist Erdal Balci blijkt aanhanger te zijn van een bekende psychologiserende theorie, gangbaar in klimaatsceptische kringen, die er op neer komt dat de behoefte om een verdere opwarming binnen de perken te houden niet voorkomt uit wetenschap maar uit zelfhaat en een vijandigheid jegens de moderniteit. ‘Het is de tijd bij uitstek,’ aldus Balci in de zijn bekende ‘literaire’ stijl, ‘voor de aanhangers van de Romantiek, voor de religieuzen, de spiritueel ingestelden en de postmodernisten om hun gal te spuwen op de economische groei nastrevende, bouwende, consumerende, wereldse homo sapiens.’

Het merkwaardige is altijd weer dat juist de aanhangers van zulke theorieën blijk geven van hun naïef-romantische of spirituele insteek. Veelal kan men niet geloven dat niet onze Lieve Heer maar de mens momenteel invloed heeft op het klimaat, en in Balci’s geval zien we het behalve aan zijn te gepolijste stijl ook aan zijn beleden geloof in de mens en technologie. De mens zal volgens Balci namelijk technologie uitvinden ‘waardoor afstanden zo klein worden dat de hele mensheid één volk wordt en daarmee fascisme en racisme verleden tijd zijn,’ en de mens zal niet alleen zichzelf zal redden maar ook ‘de hond, de kat, de giraf, de leeuw, de boom, het gewas en het klimaat.’

Racisme wordt uitgebannen door snelle vliegtuigen, zoiets, en andere technologieën redden het klimaat. Het is alles, zoals de weldenkende Volkskrantlezer al doorhad, een wens- of vooruitgangsdenken die met het enig (door Balci gewaardeerd) ‘realisme’ niets van doen heeft. Wetenschappers en activisten wijzen eenvoudigweg op de risico’s van een aanzienlijke, verdere antropogene opwarming, dat heeft niets met zelfhaat of antimodernisme te maken, en het staat allerminst vast dat de mens zulks met technologie zal weten te voorkomen. Een beetje realist vreest eerder het tegendeel.

Regime change

‘Ik kan het niet vaak genoeg zeggen,’ zegt Balci ondertussen, ‘het beschimpen van de mens als zou die enkel hebzuchtig, moorddadig en vervuilend zijn is, naast een noodkreet voor de redding van het milieu, ook een poging regime change teweeg te brengen.’

Maar er is dus geen klimaatwetenschapper die zo’n mensbeeld heeft, of zo’n regime change bepleit, en het valt met veel milieuclubjes en activisten eerlijk gezegd ook wel mee. Hoe vaak Balci het dus ook zegt, het blijft een zogenaamde ‘stroman’.

Goede schrijvers hebben overigens een hekel aan ‘mooischrijverij’ en Karel van het Reve schreef ergens dat ook de gemiddelde lezer het in columns meteen herkent en afkeurt (‘Ah, mooischrijverij, dat slaan we over’). Kortomo, niets aan de handa, om met broer Gerard te spreken, veel invloed zal zo’n column van Balci niet hebben. Toch zou het goed zijn als de redactie eens iemand laat onderzoeken waar dit soort ongegronde theorieën vandaan komen. Ter compensatie van de column, als het ware. 

Een idee daarover wil ik graag aandragen. De aanhangers ervan hebben mijns inziens namelijk last van ‘cognitieve dissonantie’ en ‘confirmation bias’, om die populaire termen maar te gebruiken. Ze hebben een kronkel in de kop, zien spoken, en zoeken er bevestiging bij. Het is een psychologisch verschijnsel, een soort stoornis, en mensen die op deze wijze psychologiseren dienen vooral zichzelf na te laten kijken, opdat ze ‘verlichting’ vinden of realiteitszin. Of ze kunnen voor Baudet ergens op een lijst gaan staan, mocht het ze heil brengen, dat kan natuurlijk ook. Ik liet dit Balci trouwens weten op Facebook en werd spontaan ‘ontvriend’ en ‘geblokkeerd’ (psychologiseren mag natuurlijk maar een kant op). Hetgeen ik dan maar inbreng als ondersteunend bewijs.

Jaap Plaisier is geograaf, docent aardrijkskunde en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden