opinie milieubeleid

Klimaatakkoord werkt niet: kabinet moet kiezen voor uniforme CO2-heffing

Het kabinet moet kiezen voor een uniforme CO2-heffing en het oude milieubeleid achter zich laten, betogen Klaas van Egmond, Jan Terlouw en Herman Wijffels. 

Schrijver en oud-politicus Jan Terlouw onthult in juli 2018 de zonneauto Nuna9S in Safaripark Beekse Bergen. Beeld ANP

In de laatste fase van de discussies over het Klimaatakkoord staan twee historisch verschillende visies tegen over elkaar. In het kabinetsvoorstel wordt de benadering voorgesteld zoals we die de afgelopen 30 jaar in het milieubeleid hebben gezien. Daarbij wordt een extreem ingewikkeld beleid opgetuigd dat zelfs door de betreffende bewindslieden niet meer wordt begrepen. Er wordt gesuggereerd dat er beleid wordt gevoerd, maar in de praktijk blijkt daar niet of nauwelijks sprake van te zijn. De Algemene Rekenkamer heeft dat overtuigend laten zien voor het mestbeleid. Na meer dan 30 jaar praten, rekenen, scenario’s maken, vrijblijvende convenanten sluiten en uitzonderingen bedingen, zijn zowel de boeren als het milieu er niet beter op geworden. De stukken van de Rekenkamer zijn met een zoek- en vervangactie te kopiëren naar andere deelterreinen: afvalstoffen, verpakkingen, Schiphol, de circulaire economie en ook het klimaat.

Het kabinetsvoorstel bestaat uit een onoverzienbaar aantal losse maatregelen met losse einden, is zeer ingewikkeld en zal in de praktijk niet werken. Het kabinet wil dat bedrijven hun CO2 zonder problemen kunnen uitstoten, zolang ze maar de best beschikbare technieken inzetten voor vermindering van die uitstoot. Als dat onvoldoende is om in 2030 het klimaatdoel te halen, wordt het teveel aan uitstoot over alle bedrijven verdeeld en over dat teveel moet dan een heffing worden betaald, hoog genoeg om het doel alsnog te halen. Alleen al over die ‘best beschikbare technieken’ zal jarenlang moeten worden onderhandeld per bedrijfstak.

Om tegemoet te komen aan de politieke druk in de richting van een meer algemene heffing voor de industrie, wordt het eerdere kabinetsplan nu aangevuld met een bijna rituele heffing van 5 euro per ton CO2-emissie. Met de opbrengst daarvan en daarnaast vele miljarden aan energiesubsidie uit belastingen, wordt dan de technologie betaald waarmee men denkt het probleem te kunnen oplossen. De planbureaus CPB en PBL hebben eerder al vraagtekens gezet bij de uitvoering van dit complexe beleid. Terugkijkend op de ervaringen van 30 jaar milieubeleid kunnen we vaststellen dat dit beleid niet zal werken.

Alternatief

Tegenover dit ‘ouderwetse’ beleid staat het, vooral door economen en duurzaamheidsdeskundigen bepleite alternatief van een uniforme, maatschappijbrede CO2-heffing. Aan de klimaattafels is dit alternatief vanuit de milieubeweging ingebracht. Ook de planbureaus hebben zich hier positief over uitgelaten. Zij menen dat ‘een uniforme prijs, waarbij iedereen hetzelfde betaalt voor zijn CO2-uitstoot, de voorkeur verdient vanuit het oogpunt van kosteneffectiviteit’. Zo’n uniforme en eenvoudige heffing voor de uitstoot van kachel en auto, trein en vliegtuig, maar ook voor de energie die nodig is om industriële en landbouwproducten te maken, is het meest rechtvaardig, omdat iedere ton CO2 in de atmosfeer dezelfde uitwerking heeft.

Wanneer de politiek een rechtvaardige en op lange termijn houdbare en uitvoerbare aanpak wil, dan is in onze sterk marktgerichte economie zo’n uniforme heffing de enige juiste aanpak. De markt kan zijn werk doen. Burgers en bedrijven kunnen nog steeds hun eigen afwegingen maken, maar worden financieel gestimuleerd minder fossiele energie te gebruiken. Het is vervolgens aan de politiek om bewust uitzonderingen te maken op deze algemene en principiële regel.

Zo zouden burgers met lage inkomens en tochtige woningen kunnen worden ontzien. Dat geldt ook voor bedrijven als Tata Steel, zolang hun concurrentiepositie niet op een andere manier kan worden beschermd. In combinatie met subsidies die uit de heffingen worden betaald, is op die manier de kans klein dat bedrijven naar het buitenland vertrekken. Die kans wordt verder verkleind doordat ook andere Europese landen bezig zijn de afspraken van Parijs na te komen.

Klimaatbeleid is een vorm van modern duurzaamheidsbeleid en heeft daardoor onvermijdelijk consequenties voor de economische structuur. Het is marktconform en daardoor kosteneffectief, eenvoudig en uitvoerbaar. Het is rechtvaardig en doet recht aan het inzicht dat het klimaatprobleem zich niet met alleen technologie laat oplossen, maar een andere richting van de maatschappelijke ontwikkeling vereist. Met een uniforme, maatschappijbrede heffing is zo’n geleidelijke verandering van richting mogelijk. De enige vraag is of de politiek op dit historische moment tot zo’n verandering van richting bereid is. Dat is geen technische vraag, maar een morele vraag.

Klaas van Egmond, oud-directeur van het RIVM en hoogleraar Milieu.

Jan Terlouw, oud-minister en oud-D66-leider en schrijver.

Herman Wijffels, oud-ceo Rabobank en oud-voorzitter van de SER.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden