Column Diederik Samsom

Kleinere reactoren zijn veilig en produceren veel minder gevaarlijk afval

‘Maar hoe zit het nu met kernenergie, dat kan toch ook?’ Het is steevast de derde of vierde vraag op bewonersavonden met welluidende titels uit het gemeentelijk communicatiejargon: ‘Samen naar Gasloos Wonen’ en ‘Hoe organiseren we de Energietransitie in Bennebroek’. Avonden die met de tijd vrolijker maken.

Stond ik enkele jaren geleden nog voor anderhalve man en een paardenkop, tegenwoordig vallen ze uit de ramen zo druk. Nieuwsgierig, ongerust, enthousiast of sceptisch, steeds meer mensen willen nu wel eens weten hoe het zit met zo’n ‘waterpomp’ (sic). Precies wat nodig is. Echte vooruitgang gebeurt niet via klimaatplanpagina’s, maar via sportkantines vol betrokken bewoners die je de oren van het hoofd vragen.

En dan is die vraag over kernenergie helemaal niet zo gek. Kerncentrales maken met weinig grondstoffen op een klein oppervlak onbeschrijflijk veel energie zónder CO2 -uitstoot. Je kunt er elektriciteit en waterstof mee maken, om onze huizen te verlichten én te verwarmen. Waarom dan al dat gedoe met zonnepanelen en warmtepompen? Ja, kernenergie heeft ook flinke schaduwzijden, veiligheid en kernafval zorgen voor hoofdbrekens. Maar er bestaat geen energiebron zonder nadelen.

Er was een tijd, nog maar kort geleden, dat ook ik bereid geraakte om de bijwerkingen van kernenergie voor lief te nemen om de grotere ramp van klimaatverandering af te wenden. Aan het eind van het vorig decennium zat de ontwikkeling van duurzame bronnen in een gekmakende impasse en leek een greep naar kerncentrales nog de enige uitweg om onze energiehonger te stillen zonder een klimaatramp te veroorzaken. Bij mij, en bij veel andere anti-kernenergieactivisten, sloeg de twijfel toe.

Kernenergie is echter niet aan de voorspelde opmars bezig. Aan de urgentie van het klimaatprobleem kan dat niet liggen. Die is alleen maar gegroeid. Nieuwe kerncentrales werden bovendien steeds veiliger en sommigen kunnen zelfs hun eigen ‘afval’ deels verbranden. Niets leek de wederopstanding in de weg te staan. Totdat een allesverzengende vloedgolf in Japan een onmogelijk geacht ongeluk veroorzaakte in de kerncentrale van Fukushima en overal ter wereld de veiligheidsvoorschriften aan kerncentrales acuut verder werden opgeschroefd. Begrijpelijk. En de doodsteek voor kernenergie.

Want dat is de klem waarin de nucleaire industrie is vastgelopen: groeiende welvaart leidt niet alleen tot groeiende energiebehoefte, maar ook tot steeds hogere eisen aan veiligheid. Traditionele kerncentrales zijn die wedloop aan het verliezen.

In Europa zijn drie kerncentrales in aanbouw. Alledrie kampen ze met enorme kostenoverschrijdingen, mede omdat tijdens de bouw de veiligheidseisen worden opgevoerd. De bouwers horen bij wijze van spreken tijdens het storten van het beton dat er nog een meter bij moet. Zo zakt het project onder zijn eigen gewicht in elkaar. De Franse centrale Flammanville zou ooit in 2012 af zijn voor 3,3 miljard euro. Nu hoopt de bouwer in 2022 te kunnen opleveren voor 11 miljard. In de tussentijd zijn duurzame bronnen juist sterk in kosten gedaald en in omvang gegroeid. Voordat Flammanville af is, is in Europa meer dan het dertigvoudige aan zon- en windenergie neergezet. Kernenergie lijkt niet alleen onmachtig het klimaatvraagstuk op te lossen, ze lijkt ook niet langer nodig.

Toch is het boek daarmee niet gesloten. Wie optimistisch is over technologie, kan daarin niet selectief zijn. Alles, ook een nieuwe nucleaire route is mogelijk. Kleinere reactoren − een vat met gesmolten zout ter grootte van een zeecontainer − die bovendien geen uranium maar thorium als brandstof gebruiken, zijn wel veilig en produceren veel minder gevaarlijk afval. Technisch hondsmoeilijk − gesmolten zout is lastige materie − dus nu nog experimenteel, maar rond 2040 à 2050 zouden ze klaar kunnen zijn voor gebruik. Dan komen ze dus als kers op de taart van een reeds vergevorderde duurzame energievoorziening. Laat, maar niet te laat. Bedenk dat er in 2050 op aarde waarschijnlijk meer dan 30 steden met 30 miljoen inwoners per stad zijn. Niet in Europa, wel in Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Die nieuwe kernreactoren kunnen een uitkomst zijn om zo’n menselijke mierenhoop op schone wijze van energie te voorzien. Voor de bewoners in Bennebroek geldt intussen: wacht niet op de kerncentrale, isoleer je huis, verlaag je energierekening. En blijf hoopvol over wat de mensheid vermag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden