ColumnSander Schimmelpenninck

Klavers linkspopulisme is niet aan calvinistisch Nederland besteed

Hij probeerde het maar weer eens, Jesse Klaver, met het laatste boek van Thomas Piketty in de hand. Tienduizend euro voor alle achttienjarigen, zonder voorwaarden. Geen basisinkomen, maar een basiskapitaal. Nou ja, basiskapitaaltje, want met tienduizend euro begin je natuurlijk helemaal niks in het leven. Nederland schoot niettemin in haar calvinistische kramp: gratis geld voor achttienjarigen? In dit land werken we toch zeker voor ons geld?!

VVD’ers als oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas, babyboomst der babyboomers, smaalden op Twitter over Klavers voorstel. Comfortabel rechts ziet geen probleem in jubeltonnetjes voor de eigen bevoorrechte kinderen, maar als de kinderen van de lagere en middenklasse tienduizend euro van de staat krijgen, zullen zij dat wel en masse over de balk smijten. De liberale beginselen van kansengelijkheid zijn bij de VVD al sinds jaar en dag vervangen door het cynisme van de lage verwachtingen; alleen kinderen van rijke mensen hebben blijkbaar goede ideeën, ambities en zelfbeheersing.

De conservatieve pavlovreactie blijft in Nederland niet beperkt tot het kamp der patatliberalen. Geert Wilders, de belangrijkste vertegenwoordiger van laagopgeleide mensen met een laag inkomen, tweette dat hij Klavers voorstel zou kwalificeren als omkoping van het electoraat, strafbaar volgens de Grondwet. Terwijl dat voorstel juist zijn achterban zou helpen. Oud-VVD’er Wilders wordt desalniettemin dikwijls voor ‘economisch links’ versleten. Die andere populist, Thierry Baudet, is vooral bezig met een of andere culturele revolutie, met zijn steeds schaarser wordende kiezers als nuttige idioten. Economie heeft hem nooit geïnteresseerd. Sterker nog, een blik op de rode cijfers in zijn eigen huishoudboekje zorgde ervoor dat hij geen andere optie zag dan de politiek in te gaan.

De verwendheid van het Nederlandse populisme is zo hemeltergend, dat je dit land bijna nog een decennium hyperkapitalisme zou toewensen, in de hoop dat al die onbewust sadomasochistische kiezers nu echt eens de pijn van de door hen gefaciliteerde kaalslag en ongelijkheid zouden voelen.

Ik sprak eerder dit jaar met Piketty, de grote inspirator van Klaver. Zijn boodschap moge inmiddels bekend zijn; de toenemende economische ongelijkheid wordt vooral veroorzaakt door vermogensverschillen, en die moeten worden tegengegaan door hogere vermogens- en erfbelastingen. De impopulariteit van dergelijke belastingen zou volgens Piketty kunnen worden tegengegaan door iedereen op zijn 25ste een bedrag van €120.000 te geven. Een basiskapitaal dus. ‘Moet je eens opletten hoe populair die belastingen opeens worden’, zo verzekerde Piketty mij.

Hoewel ik vermoed dat hij de verschillen tussen het de facto Angelsaksische Nederland en het veel socialistischere Frankrijk onderschat, zie ik wel wat in zo’n basiskapitaal. Een basiskapitaal kan mensen zelfvertrouwen en onafhankelijkheid geven. Het gaat niet langer om overleven, zoals bij het basisinkomen, maar om daadwerkelijke economische macht: je kan er een eerste huis mee kopen, of een bedrijf mee beginnen. Het zorgt ervoor dat je een fundamenteel andere uitgangspositie krijgt in het leven; je hoeft niet meer elke baan of salaris te accepteren, je krijgt een onderhandelingspositie. Het maandelijkse infuus van een uitkering, of deze nu basisinkomen of bijstand heet, zorgt juist voor een diametraal andere mindset: die van afhankelijkheid.

In plaats van een volwassen gesprek over de haalbaarheid en mogelijke voordelen van een basiskapitaal, worden dergelijke ideeën in Nederland steevast als radicaal bestempeld en weggelachen. Toch zou elke échte liberaal het idee spannend moeten vinden, omdat het de wedstrijd des levens weer ietsje eerlijker maakt. Ietsje, want wanneer iedereen een basiskapitaal krijgt en het toptarief op vermogens en erfenissen fors verhoogd wordt, dan nóg hebben rijke ouders alle kans om hun kinderen enorm te bevoordelen. Totale kansengelijkheid betekent 100 procent erfbelasting en iedere jongere hetzelfde startkapitaal. Piketty stelt met zijn voorstellen slechts een kleine beweging in die richting voor.

Klavers voorstel is dus niet radicaal, maar eerder te bescheiden. Kansloos is het voorstel in calvinistisch Nederland niettemin: zolang de Nederlandse onder- en middenklasse de luxe heeft zich druk te maken over Zwarte Piet, kan de economische elite comfortabel achteroverleunen en doorbouwen aan haar dynastieën.

Sander Schimmelpenninck is journalist en ondernemer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden