Column Aleid Truijens

Kinderen niet goed leren lezen is verwaarlozing

Ik moest de kop een paar keer lezen. Was dit echt waar?

‘Meerderheid basisscholen heeft lees- en spellingonderwijs niet op orde’, stond er boven het artikel. Dat is toch zoiets als: ‘Merendeel badmeesters slaagt er niet in kinderen te leren zwemmen.’ Of: ‘In de meeste ziekenhuizen krijgen patiënten geen effectieve behandeling.’ Bij zulke berichten zou het land op zijn kop staan.

Op school zit je om te leren lezen. En nog een paar dingen, maar als je niet goed kunt lezen, wordt het ook nooit wat met al die sociale, communicatieve en digitale vaardigheden die hoogst belangrijk worden geacht in de 21ste eeuw. Dan ben je een gedoemde achterblijver.

Ik las het stuk niet in de krant, maar op het onderwijsblog Komensky Post. De schrijver is Kees Vernooy, niet zomaar iemand. Vernooy doet al jaren onderzoek naar effectief leesonderwijs – hij blijkt doorgaans gelijk te hebben met zijn analyses en voorspellingen. Van Vernooy begreep ik dat je met de juiste aanpak vrijwel alle kinderen kunt leren lezen, ook trage lezers en dyslecten.

Leerkrachten doen ontzettend hun best, toch verlaat eenderde van de kinderen de basisschool zonder behoorlijk te kunnen lezen. Eenderde! Van de Nederlandse 15-jarigen is 18 procent laaggeletterd, dat is boven het Europese gemiddelde (bron: PISA 2016).

We doen iets niet goed. In internationaal onderzoek is allang aangetoond waar het doorgaans misgaat en welke methoden wél effectief zijn. Scholen hebben helaas vaak weinig belangstelling voor evidencebased handelen.

Etiketten zijn wel verleidelijk. Veel leerkrachten denken dat slecht lezen komt doordat het kind dyslectisch is, of adhd heeft, of door de nare thuissituatie. Dat is volgens Vernooy meestal niet zo. Soms vinden leerkrachten het zielig om een kind dat het thuis moeilijk heeft lastig te vallen met intensief oefenen, ze willen liever dat het gezellig is op school. Maar daardoor is zo’n kind dubbel gesjochten: het haalt die achterstand nooit meer in.

Het artikel van Vernooy met de verontrustende kop ging over een recent onderzoek van de Onderwijsinspectie, die uitzocht waarom het aantal dyslexieverklaringen zo hard stijgt. In het voortgezet onderwijs heeft 14 procent van de leerlingen zo’n papiertje, terwijl volgens onderzoekers minder dan 4 procent dyslectisch is.

De conclusies van de Inspectie zijn helder, maar niet verrassend: het is te gemakkelijk een dergelijke verklaring te regelen; er wordt geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen zwakke lezers en spellers en echte dyslecten. Kinderen met een dyslexieverklaring hebben vrijwel altijd hogeropgeleide ouders (90 procent), terwijl slechts 6 procent van hen migranten als ouders heeft. Kennelijk wordt slecht lezen en spellen bij die kinderen als normaal gezien, terwijl er bij kinderen van hoogopgeleiden meteen aan een serieuze kwaal wordt gedacht.

De onthutsende constatering van de Inspectie dat op 53 procent van de basisscholen het lees- en spellingonderwijs niet deugt, was eigenlijk bijvangst in het onderzoek naar de dyslexieverklaringen, maar het is onbedoeld de belangrijkste conclusie. Er mankeert op het merendeel van de basisscholen van alles aan de instructie die de leerlingen krijgen, aan het commentaar en de hoeveelheid oefening. Ook wordt er te weinig gekeken of gevolgde strategieën wel iets uithalen. Hoe is dat toch mogelijk, terwijl álles over leerlingen moet worden vastgelegd?

Het is zorgwekkend dat al dat nuttige, inzicht verschaffende onderzoek de scholen niet bereikt. Daar is het toch voor bedoeld? Scholen moeten al zoveel, wordt vaak verzucht, val ze niet lastig met wetenschappelijke prietpraat. Maar als er zo veel tijd, energie en goede bedoelingen worden verspild en er zo veel laaggeletterdheid is, dan moet dat wél. Kinderen niet goed leren lezen is verwaarlozing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden